×
logo
kontakt:
redakcjaeko.org.pl
odkrywki dla klimatu energia prawo rzeki smog ptaki drzewa o nas
logo
 
1
16 listopada 2020
info
 

 

Energia dla Klimatu październik/listopad 2020

 

"Nie wiem jaka broń będzie używana podczas Trzeciej Wojny Światowej, ale myślę, że Czwarta będzie na kije i kamienie”

Albert Einstein
 

Cierpliwość. To cnota, która może się światu przydać. Jednocześnie gotowość. Jak to pogodzić? Żyjemy w ciekawych czasach, na które recepty wypisywane są często na kolanie. Za nami stracone miesiące, tysiące osób umrą przez brak dostępu do leczenia, przez niespodziewane zjawiska pogodowe, wreszcie z samotności. Przed nami trudny czas, chociaż wydaje się, że pojawia się światełko w tunelu. Ostatni miesiąc pokazał to, co w ludziach najpiękniejsze – że są istotami, które żyją nie tylko sprawami domowymi, rodzinnymi czy państwowymi, ale chcą rzeczy uniwersalnych i mają odwagę o to zawalczyć. Cierpliwość nie pozwala na razie ogłosić wygranej Joe Bidena w USA, jednak wielu już świętuje i liczy, że populiści, fake newsy, wyśmiewanie specjalistów, dzielenie ludzi, wreszcie niszczenie środowiska musi się wreszcie zakończyć. Takiej frekwencji nie było w historii amerykańskich wyborów.  Także w Polsce zobaczyliśmy, że ludzie potrafią się zjednoczyć i zawalczyć o lepszy świat – Strajk Kobiet przerósł nasze wyobrażenia.

            Czy walczymy o lepszy świat? Raczej cieszylibyśmy się, gdyby wrócić do punktu wyjścia. Bo najpierw trzeba posprzątać. Po 4 latach starań Donalda Trumpa USA właśnie wychodzą z Porozumienia Paryskiego - 4 listopada 2020 roku USA oficjalnie je opuściły. Co prawda wiele miast czy stanów wcale nie porzuciło działań na rzecz ochrony klimatu, tylko że na arenie międzynarodowej USA właśnie przestały być wzorem do naśladowania. Z kolei w Europie Parlament Europejski przyjął 8 października rezolucję, zwiększającą unijne cele redukcji gazów cieplarnianych o 60 proc. w 2030 r. w porównaniu do poziomu z 1990 r. Część państw członkowskich nie zgadza się jednak na tak wysoką obniżkę w tak krótkim czasie – Polska jest hamulcowym, chociaż w naszym kraju, bez większego udziału rządu, ma miejsce rewolucja OZE. Koncerny wiedzą już jednak, że na węgiel nie będzie pieniędzy ani ubezpieczeń. Szukają zatem wytrychów – myk ma polegać na pozbyciu się aktywów węglowych (przeniesieniu do nowo utworzonej instytucji państwowej). Tylko że przeniesienie brudnych aktywów z jednej kieszeni do drugiej, to sprytna ucieczka od odpowiedzialności za prawdziwą transformację niezbędną by przeciwdziałać kryzysowi klimatycznemu To próba przerzucenia odpowiedzialności na podatników z koncernów węglowych, które chcą się szybko zazielenić i zarabiać na opłacalnym OZE.

Nie lepiej wygląda sytuacja z rolnictwem, które jest przecież drugim największym emitentem gazów cieplarnianych. Frakcje Parlamentu Europejskiego przegłosowały korzystną dla przemysłu rolnego unijną politykę rolną. Jej założenia nijak mają się do celów Porozumienia Paryskiego czy Zielonego Ładu i redukcji emisji. Dziwi to tym bardziej, że sam Komisarz ds. środowiska Virginijus Sinkevičius ogłosił ostatnio, że polityka ochrony środowiska Unii Europejskiej jest mało skuteczna. Tysiące gatunków roślin i zwierząt jest zagrożonych przez niezrównoważoną uprawę roli i leśnictwo, jak również zanieczyszczenie środowiska. Wynika to z raportu Europejskiej Agencji Środowiska „State of nature in the EU”. „Nawet 81 proc. siedlisk w całej UE jest w złym stanie”. Dominujące rolnictwo przemysłowe przestaje się już kojarzyć wyłącznie z produkcją żywności, bo jest raczej mieczem obosiecznym – chroni nas przed głodem, ale też zabija życie na ziemi. Dodatkowo ma silne lobby – głośna „piątka dla zwierząt” nie przeszła. Ochrona zwierząt wydaje się być jednak kwestią egzystencjalną – oto w Danii będą zabijane norki amerykańskie, które mogą przenosić koronawirusa. Duński rząd poinformował Światową Organizację Zdrowia o kilkunastu osobach, które zakaziły się na fermach norek zmutowaną wersją wirusa SARS-CoV-2.

Październik pozbawiał nas stopniowo złudzeń – z dnia na dzień coraz bardziej oswajaliśmy się ze świadomością, że kolejny lockdown nadejdzie, że zapchane szpitale to także problem naszych bliskich, że w tych trudnych czasach, gdy trzeba budować solidarność, mają miejsce terrorystyczne zamachy we Francji czy Austrii. Fundamentalizm religijny ma się dobrze także i u nas, kiedy w czasie tak niebezpiecznym jak fala zakażeń koronawirusem Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawie praw kobiet, de facto pozbawiając je prawa do własnego ciała. Czy to już jest narzucanie niewierzącym, albo wierzącym inaczej, swojej wiary i to nawet za cenę łamania prawa żyjącego człowieka do jego ciała i zdrowia?

            Październik to także dobre wiadomości, chociaż mogą sprawiać wrażenie materiałów na dobry żart. Oto Parlament Europejski zadecydował, że jednak można spożywać wegańskiego burgera. Dla bogaczy szukających rozwiązania problemów, badania kosmiczne podały obiecującą wiadomość - ponowna analiza danych z kosmicznego teleskopu Keplera zwiększyła prawdopodobną liczbę planet pozasłonecznych dających się skolonizować.

 

Odkrywki
Energetyka konwencjonalna
OZE
 Klimat
Niska emisja
 
Odkrywki

Pod prąd październik – bardzo intensywny miesiąc, nowe decyzje i obietnice.

Plany nowych odkrywek pod ścianą

 

ZE PAK przechodzi transformację, nowy szef obiecuje pozytywne zmiany – tylko kto na tym skorzysta?
(źródło: energetyka24.com)

„Moim celem jako Prezesa Zarządu będzie możliwie jak najszybsze i efektywne przeprowadzenie Grupy PAK w kierunku produkcji energii neutralnej dla środowiska naturalnego. Andrzej Janiszowski, posiadający bogate doświadczenie związane z obszarem energetyki, które zdobywał m.in. w PGNiG i najważniejszych firmach doradczych takich jak EY czy Deloitte, będzie istotnym wzmocnieniem dla transformacji całej Grupy PAK” – powiedział Piotr Woźny,  nowy Prezes Zarządu ZE PAK.

 

Koniec węgla – szansa dla regionu czy wymówka dla koncernów?
(źródło: globenergia.pl)

Czy rozwój OZE idzie w parze z rozproszeniem, oddolnym budowaniem samowystarczalności mieszkańców i gmin, elektroprosumeryzmem? Plany ZE PAK do przestawienia się na OZE pokazują, że OZE to także i jednak scentralizowane przedsiębiorstwa, często na terenach publicznych.

ZE PAK zachwala swoje plany, dlatego uważność jest tym bardziej zalecana.

 

Odstępstwa dla ZE PAK Pątnów I
(źródło: greenpeace.org)

Marszałek województwa wielkopolskiego Marek Woźniak przyznał należącej do spółki ZE PAK elektrowni Pątnów I odstępstwo od tzw. konkluzji BAT, czyli unijnych przepisów nakazujących ograniczenie emisji szkodliwych dla zdrowia zanieczyszczeń powietrza.

 

Złoczew nieopłacalny, Bełchatów będzie na OZE
(źródło: wnp.pl)

Prezes PGE Wojciech Dąbrowski mówi oficjalnie, że Złoczew nie powstanie i pyta mieszkańców co wolą – nową odkrywkę czy pieniądze na transformację. Pytanie to stawia chyba jednak pod złym adresem, bo to PGE od lat wprowadzało mieszkańców w błąd.

 

Prezes mówi, że Złoczewa nie będzie, a Wiceprezes PGE, że czeka na koncesję..............
(źródło: cire.pl)

„W ciągu kilku miesięcy - być może na początku roku 2021 - powinna być decyzja dotycząca koncesji dla kopalni odkrywkowej w Złoczewie, która jednak musi się uprawomocnić, by można było cokolwiek dalej planować” - podkreślił wiceprezes PGE Polskiej Grupy Energetycznej Ryszard Wasiłek na antenie Radia Łódź. 

 

^menu
Energetyka konwencjonalna

Najdroższy węgiel na świecie – dosłownie i w przenośni
(źródło: wysokienapiecie.pl)

Polska „leje strumienie” pieniędzy dotując węgiel. Niestety w efekcie mamy najdroższy prąd, brak bezpieczeństwa energetycznego i klimatycznego! Jak długo będziemy tkwić w tym błędnym kole.

Więcej w artykule  z Wysokiego Napięcia

 

Opłata mocowa
(źródło: serwisy.gazetaprawna.pl)

Koszty koncernów rosną. Chcą sobie to odbić podwyżkami. Nawet jeśli prezes URE nie zgodzi się na podwyżki taryf dla gospodarstw domowych, to rachunki podniesie nowa opłata mocowa.

 

Gaz – droga do nikąd
(źródło: euractiv.pl)

„Zastępowanie jednego paliwa kopalnego – węgla – drugim – gazem – jest drogą donikąd'. W ciągu najbliższych 30 lat nie zwrócą się poniesione wydatki.

https://www.euractiv.pl/section/energia-i-srodowisko/interview/marcin-korolec-gaz-klimat-unia-europejska-szczyt/

 

Utrudnienia dla gazu
(źródło: energia.rp.pl)

Nowe zaostrzone ograniczenia, które wprowadzane są w krajach europejskich, mogą poważnie zmniejszyć eksport rosyjskiego gazu na kluczowych dla Gazpromu rynkach – niemieckim, włoskim.

 

Litwa: Blokada atomu z Białorusi
(źródło: energia.rp.pl)

Aleksander Łukaszenka zapowiada, że Białoruś potrzebuje więcej atomu. Ruszyła już elektrownia atomowa koło Ostrowca „Putina postawiona dla Łukaszenki”. Zaraz po uruchomieniu doszło tam jednak do awarii.

Litwa blokuje import energii z tej instalacji. Takie same plany ma Łotwa.

 

Szantaż górników
(źródło: nettg.pl)

W wywiadzie, jakie udzielił Minister Soboń widać strategię „albo zgodzicie się na dosypanie kasy, albo nigdy nie wyjdziemy z węgla”.

 

Polska ma najdroższy prąd w UE
(źródło: energia.rp.pl)

Ceny hurtowe energii elektrycznej w Polsce są aktualnie najwyższe w Unii Europejskiej, a taki stan rzeczy utrzymuje się już od sześciu miesięcy – wynika z raportu przygotowanego przez energetyczny think tank Ember.

 

Fort atom?
(źródło: energia.rp.pl)

Prezydent Trump miał w ramach współpracy obronnej wspomóc nazwany przez media rządowe „Fort Trump” w Polsce. Jednak nagle podpisane umowy, pod koniec kadencji Trumpa o współpracy Polska – USA obejmują zakup technologii energetyki jądrowej. Nikt nie pyta, czy przypadkiem efektywność energetyczna i OZE w Polsce nie są dziś wielokrotnie tańsze od wariantu kupowania elektrowni atomowych, której USA od lat u siebie już nie budują? Może nowy prezydent elekt mieć jednak inne plany?

 

Gazprom szuka gazu na Syberii – wykorzystuje zmianę klimatu
(źródło: national-geographic.pl)

Gazprom w roku 2030 będzie się pozyskiwało jedną trzecią całego wydobycia gazu ziemnego w Rosji i dużą część ropy naftowej na Syberii. Bowanienkowo to jedno z trzydziestu kilku złóż ropy i gazu na półwyspie i otaczających go wodach. Jamał może stać się arktyczną Arabią Saudyjską, dostarczając węglowodorowych paliw spragnionemu energii światu.

 

Kierunki górnicze na uczelniach i w technikach
(źródło: odpowiedzialny-inwestor.pl)

Sprawiedliwa transformacja regionów górniczych staje się kluczowym procesem do przeprowadzenia, biorąc pod uwagę cel neutralności klimatycznej Europy w 2050 r. Osoby pracujące w sektorze paliw kopalnych muszą mieć możliwość podjęcia nowej pracy w miejscach, które przyczynią się do zielonego rozwoju zeroemisyjnej gospodarki.

 

^menu
OZE

Obserwator TEPP z 10/20

Zastąpienie Turowa OZE, nowe technologie magazynowania energii, zatrudnienie w branży, wycofywanie się z węgla branże energetycznej – wszystko to i nie tylko w newsletterze Obserwator Transformacji Energetycznej Ponad Podziałami.

 

Eksperyment z wyobraźni – OZE rośnie, a miało być inaczej
(źródło: wysokienapiecie.pl)

W obowiązującej wciąż Polityce energetycznej Polski do 2030 roku rząd przewidywał, że na koniec tego roku łączna moc paneli fotowoltaicznych w naszym kraju wyniesie 2 MW.  Okazuje się, że te przewidywania były bardzo skromne. Według szacunków portalu WysokieNapiecie.pl do końca tego roku łączna moc fotowoltaiki wzrośnie do ok. 3900 MW (na koniec 2019 r było to 1526 MW), w przyszłym roku moc fotowoltaiki zbliżyłaby się do 10 GW (9600 MW), czyli blisko 20% mocy zainstalowanej w całej polskiej energetyce. W całej Polsce trwa boom na dzierżawy gruntów pod farmy fotowoltaiczne. 

 

Ponad 40% prądu z OZE już w 2030 r.?
(źródło: forum-energii.eu)

Według najnowszej analizy think-tanku Forum Energii już w 2030 r. w Polska może produkować aż 43% energii elektrycznej z OZE. Na taki udział – potrzeba by 12,5-14,5 GW zainstalowanych mocy w fotowoltaice, 10,1-11,2 GW w energetyce wiatrowej lądowej i 5,2-6,3 GW w offshore. Do bezpiecznej pracy systemu potrzebna będzie tylko umiarkowana ilość gazu. Koszt inwestycji w odnawialne moce wytwórcze oszacowano na 136-168 mld zł.

 

Wielcy gracze w OZE
(źródło: odpowiedzialny-inwestor.pl)

Potencjał fotowoltaiki w Polsce dostrzegli już prywatni inwestorzy oraz spółki państwowe. Branża rozwija się coraz prężniej, a PGE oraz PGNiG prześcigają się w nowych projektach. Nie brakuje także zagranicznych inwestorów, dla których Polska stała się rynkiem strategicznym. Udział OZE w produkcji energii w naszym kraju jest jednak wciąż zbyt mały.

 

Coraz większe zatrudnienie w branży OZE
(źródło: green-news.pl)

Międzynarodowa Agencja Energii Odnawialnej (International Renewable Energy Agency, IRENA) opublikowała coroczny raport na temat zatrudnienia w energetyce odnawialnej na świecie. Wynika z niego, że pod koniec 2019 r. branża zatrudniała globalnie 11,5 mln osób, czyli o pół miliona więcej niż w analogicznym okresie 2018 r. Liczby te dotyczą zarówno etatów powstających w samym sektorze energetyki odnawialnej, jak i w firmach tworzących łańcuch dostaw dla sektora OZE.

 

Czy OZE może zastąpić dużą elektrownię węglową?
(źrodło: biznesalert.pl)


Krajowa Izba Klastrów Energii (KIKE) wraz z Politechniką Warszawską oraz Klastrem Zgorzeleckim przygotowały analizę, w której pokazują, że elektrownia Turów może być w pełni zastąpiona OZE ok 2030r. W miksie powinny się znaleźć farmy wiatrowe, farmy fotowoltaiczne, elektrownia na biomasę, a także magazyn energii w postaci ogromnej elektrowni szczytowo-pompowej, zbudowanej na terenie dzisiejszej odkrywki.

 

Coraz mniej węgla w USA
(źródło: wyborcza.pl)

W USA padają firmy energetyczne. Prąd z wiatru i słońca już jest tańszy niż z węgla Koniunktura może zadecydować o przyszłości energetyki konwencjonalnej w USA.

 

Magazyny energii z dużą szansą na rozwój
(źródło: wnp.pl)


Góra unijnych euro na wodór. Trzeba jednak postawić na zielony, a nie na niebieski czy szary.

 

Samochody elektryczne w Polsce – gdzie ten sukces?
(źródło: green-news.pl)

Prace nad projektami budowy pojazdów elektrycznych są mocno opóźnione. Liczba ogólnodostępnych punktów ładowania – niższa niż planowana. Wizja miliona pojazdów elektrycznych w 2025 jest coraz mniej realna – to wnioski z opublikowanego  raportu Najwyższej Izby Kontroli (NIK).

 

^menu
 Klimat

Japonia chce być neutralna dla klimatu
(źródło: euractiv.pl)

Japonia to wciąż kraj energetyki konwencjonalnej. Nowy szef japońskiego rządu Yoshihide Suga w swoim programowym wystąpieniu w parlamencie zapowiedział, że Japonia podejmie starania, aby do połowy XXI w. osiągnąć neutralność w kwestii emisji do atmosfery dwutlenku węgla.

 

Koniec mięsa?
(źródło: green-news.pl)

Produkcja mięsa to winowajca zmiany klimatu. Szef Impossible Foods nierzadko powtarza, że zadaniem jego startupu jest zastąpienie zwierząt w przemyśle spożywczym do 2035 roku. Czasu jest bardzo mało, wydaje się nawet, że ten plan jest niemożliwy w realizacji.

 

Banki odwracają się od węgla
(źródło: moto.rp.pl)

Sprawdza się kampania bankowa i ubezpieczeniowa. Bank JP Morgan odchodzi od paliw kopalnych.

 

Problematyczna ropa
(źródło: cire.pl)

Norweski sąd najwyższy rozpoczął wysłuchiwanie argumentów przeciw legalności udzielania koncesji na poszukiwanie złóż ropy naftowej na wodach Arktyki. Powodowie liczą, że korzystny wyrok może powstrzymać rozwój branży.

 

Klimat i głód? Niewykluczone
(źródło: koalicjaklimatyczna.org

Raport Koalicji Klimatycznej „Wpływ zmiany klimatu na bezpieczeństwo żywnościowe Polski” ostrzega, że jeśli nie osiągniemy celów Porozumienia Paryskiego i nie zatrzymamy wzrostu średniej globalnej temperatury na poziomie niższym niż 2°C, to nasze bezpieczeństwo żywnościowe – na poziomie globalnym, regionalnym i lokalnym będzie coraz bardziej zagrożone.

 

Rolnicy obawiają się o brak pestycydów, nie o klimat?
(źródło: farmer.pl)

Jednym z założeń Zielonego Ładu jest strategia „Od pola do stołu”, w której wskazuje się na konieczność zmniejszenia do 2030 r. stosowania i ryzyka dotyczącego pestycydów chemicznych o 50 proc. To samo obostrzenie dotyczyć ma niebezpiecznych pestycydów. Założenia te budzą niepokój i rodzą wiele pytań.

 

Nowe badania, stare problemy – zmiana klimatu i susze
(źródło: naukawpolsce.pap.pl)

Zmiany klimatu mogą zwiększyć częstość występowania susz trwających dwie dekady albo dłużej - wynika z australijskich badań. Z tego powodu nasilą się m.in. pożary lasów i spowodowana wiatrem erozja gleb.

 

^menu
Niska emisja

Czym oddychają nasze dzieci?
(źródło: katowice.wyborcza.pl)

Rakotwórczy "czarny węgiel" w moczu dzieci z Rybnika. Rezultat oddychania smogiem.

^menu
 

Ile kosztuje zanieczyszczone powietrze?
(źródło: euractiv.pl)

Aż dwie trzecie europejskich miast przekracza normy zanieczyszczenia powietrza ustalone przez Światową Organizację Zdrowia. Teraz Europejski Sojusz na rzecz Zdrowia Publicznego (EPHA) opublikował wyniki badań dotyczących tego, ile kosztuje zanieczyszczenie powietrza w europejskich metropoliach. Niechlubnym liderem zestawienia jest Londyn, jednak Polska również znajduje się wysoko w zestawieniu.

 

Pandemia i wyzwania dla transportu publicznego
(źródło: pl.clientearth.org)

Osiemnaście organizacji pozarządowych oraz dziesięciu prezydentów miast zaapelowało dziś do Premiera o przeznaczenie dodatkowego wsparcia finansowego na inwestycje związane z zeroemisyjnym transportem publicznym oraz rozwiązania, które zwiększą komfort i liczbę podróży odbywanych rowerem lub pieszo.

 

^menu

Redakcja:

Radosław Gawlik, Hanna Schudy, Witold Miklaszewski, Paweł Pomian
Wydaje: Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA przy współpracy przedstawicieli Ogólnopolskiej Koalicji "Rozwój TAK - Odkrywki NIE".
Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA, ul. Białoskórnicza 26, 50-134 Wrocław

 

info

więcej
2020-03-03
Energia dla Klimatu, luty 2020
2020-02-02
Energia dla Klimatu, styczeń 2020
2019-12-30
Energia dla Klimatu, grudzień 2019
2019-12-13
Energia dla Klimatu, listopad grudzień 2019
2019-11-22
Energia dla Klimatu, październik / listopad 2019
2019-10-24
Energia dla Klimatu, wrzesień / październik 2019
2019-09-12
Energia dla Klimatu, sierpień/ wrzesień 2019
2019-08-08
Energia dla Klimatu, lipiec/sierpień 2019
2019-07-22
Energia dla Klimatu, czerwiec/lipiec 2019
2019-06-24
Energia dla Klimatu, maj/czerwiec 2019
2019-05-15
Energia dla Klimatu, kwiecień/maj 2019
2019-04-08
Energia dla Klimatu, marzec/kwiecień 2019
2019-03-09
Newsletter 02/2019
2019-02-13
Newsletter 01/2019
2019-01-09
Newsletter 12/2018 i 01/2019
2018-12-10
Newsletter 11/2018
2018-11-06
Newsletter 10/2018
2018-10-22
Newsletter 09/10/2018
2018-08-09
Newsletter 08/2018
2018-08-09
Newsletter 07/2018
2018-07-10
Newsletter 06/2018
2018-06-18
Newsletter 05/2018
2018-05-28
Newsletter 03/04/2018
2018-03-23
Newsletter 02/2018
2018-02-01
Newsletter 01/2018
2018-01-16
Newsletter 12/2017
2017-12-16
Newsletter 11/2017
2017-11-17
Newsletter 10/2017
2017-10-20
Newsletter 09/2017
2017-09-14
Newsletter 08/2017
2017-08-26
Newsletter 07/2017
2017-07-09
Newsletter 06/2017
2017-06-19
Newsletter 05/2017
2017-05-11
Newsletter 04/2017
2017-04-19
Newsletter 03/2017
2017-03-13
Newsletter 02/2017
2017-02-03
Newsletter 01/2017
2017-01-12
Newsletter 12/2016
2016-12-13
Newsletter 11/2016
2016-11-25
Newsletter 10/2016
2016-10-10
Newsletter 09/2016
2016-09-06
Newsletter 08/2016
2016-08-07
Newsletter 07/2016
2016-07-04
Newsletter 06/2016
2016-06-13
Newsletter 05/2016
2016-05-13
Newsletter 04/2016
2016-04-18
Newsletter 03/2016
2016-03-14
Newsletter 02/2016
2016-02-09
Newsletter 01/2016
2015-12-29
Newsletter 12/2015
2015-12-13
Newsletter 11/2015
2015-11-16
Newsletter 10/2015
2015-10-15
Newsletter 09/2015
2015-09-14
Newsletter 08/2015
2015-08-10
Newsletter 07/2015
2015-07-11
Newsletter 06/2015
2015-06-09
Newsletter 05/2015
2015-05-07
Newsletter 04/2015
2015-04-20
Newsletter 02-03/2015
2015-02-23
Newsletter 01/2015
2015-01-01
Newsletter 12/2014
2014-12-11
Newsletter 11/2014
2014-11-10
Newsletter 10/2014
2014-10-26
Newsletter 09/2014
2014-08-30
Newsletter 08/2014
2014-08-08
Newsletter 07/2014
2014-07-20
Newsletter 06/2014
2014-06-20
newsletter 5/2014
2014-05-25
newsletter 4/2014
2014-04-08
newsletter 3/2014
2014-03-19
newsletter 2/2014
2014-03-07
newsletter 6/2013
2014-03-07
newsletter 7/2013
2014-03-07
newsletter 11/2012
2014-03-07
newsletter 12/2012
2014-03-07
newsletter 3/2013
2014-03-07
newsletter 8/2013
2014-03-07
newsletter 5/2013
2014-03-07
newsletter 4/2013
2014-02-11
newsletter 01/2014
2014-01-07
newsletter 12/2013
2013-12-23
newsletter 11/2013
2013-11-11
newsletter 10/2013
2013-10-13
newsletter 9/2013
Licencja Creative Commons Materiały zgromadzone na serwisie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe
Korzystanie z naszego serwisu oznacza akceptację przez Państwa naszej Polityki prywatności.
Zobacz więcej