Newsletter/ Obserwator TEPP (Transformacji Energetycznej Ponad Podziałami)

styczeń 2026

W obecnym numerze znajdują się m.in. ciekawe doniesienia na temat:
    • innowacyjnej elektrowni solarno-wodorowej
    • wycofywania się USA z traktatów klimatycznych
    • nowych taryf dla prosumentów
    • zimowego rekordu OZE
    • historycznego spadku zużycia węgla w Azji
Zapraszam,
Katarzyna Kubiczek

Rosnące zagrożenie punktami krytycznymi klimatu
W 2024 r. stężenie CO2 w atmosferze osiągnęło rekordowy poziom 423,9 ppm, głównie z powodu słabnącej zdolności oceanów i lądów do pochłaniania dwutlenku węgla. Mimo wzrostu mocy odnawialnych źródeł energii, globalne emisje paliw kopalnych w 2025 r. wzrosły do 38,1 mld ton, a transformacja energetyczna napotyka na przeszkody regulacyjne i polityczne. Rosnące stężenie gazów cieplarnianych zbliża planetę do punktów krytycznych, grożąc destabilizacją ekosystemów, migracjami ludności i poważnymi skutkami klimatycznymi.

Energetyka obywatelska: demokracja i bezpieczeństwo energetyczne
Energetyka obywatelska pozwala ludziom stać się współtwórcami energii, przynosząc realne oszczędności i zwiększając bezpieczeństwo energetyczne kraju. Lokalni mieszkańcy i samorządy mogą wspólnie rozwijać spółdzielnie i społeczności energetyczne, co wspiera walkę z ubóstwem energetycznym. Dzięki rozproszonej strukturze takich systemów kraj jest też lepiej chroniony przed zagrożeniami wojennymi i cyberatakami.

Umarła dekarbonizacja, niech żyje elektryfikacja [FELIETON]
Celem dekarbonizacji była bezemisyjność, bez względu na cenę. Nic dziwnego, że entuzjazm dla transformacji osłabł, a społeczeństwa i przemysł oczekują przede wszystkim niskich cen energii i niezawodnych dostaw. W polskich warunkach źródłem o najlepszej relacji kosztów do korzyści są lądowe wiatraki. Miejmy nadzieję, że w 2026 r. uda się zlikwidować prawne bariery dla ich rozwoju — pisze w felietonie dla Business Insider Polska Grzegorz Onichimowski, prezes Polskich Sieci Elektroenergetycznych

a) OZE

Termoakustyczne pompy ciepła
Chińscy naukowcy stworzyli prototyp termoakustycznej pompy ciepła Stirlinga, która może dostarczać ciepło powyżej 200°C, umożliwiając dekarbonizację wysokotemperaturowych procesów przemysłowych, takich jak hutnictwo czy petrochemia. System wykorzystuje fale akustyczne zamiast klasycznej sprężarki, zwiększając niezawodność i efektywność energetyczną systemu. Technologia ta rozwija się również w domowych systemach ogrzewania, oferując ciche, trwałe i bardziej ekologiczne rozwiązania.

b) efektywność energetyczna

Program TERMO: premie na termomodernizację i OZE
Bank Gospodarstwa Krajowego wznowił przyjmowanie wniosków w programie TERMO (budżet 331 mln zł.), oferując premie i granty na termomodernizację, remonty oraz instalacje OZE. Wnioski wcześniej pozostawione bez rozpatrzenia będą rozpatrywane w pierwszej kolejności. Program ma na celu poprawę efektywności energetycznej budynków i wspieranie odnawialnych źródeł energii, zarówno dla właścicieli budynków wielorodzinnych, jak i gmin.

c) transport

Zeroemisyjny transport w parkach narodowych
NFOŚiGW otwiera nabór wniosków o dofinansowanie zeroemisyjnego transportu w parkach narodowych, obejmującego m.in. elektryczne pojazdy, rowery i łodzie, oraz infrastrukturę do ich ładowania. Nabór będzie prowadzony od 15 stycznia 2026 r. do 30 czerwca 2027 r., a dotacje mogą pokryć do 95 % kosztów kwalifikowanych. Celem programu jest ograniczenie wpływu turystyki na środowisko i poprawa jakości powietrza na obszarach chronionych.

Polska zwiększy udział OZE w transporcie
Nowelizacja ustawy o biopaliwach zakłada wzrost udziału energii odnawialnej w transporcie do 29%  2030 r. - zgodnie z unijną dyrektywą RED III. Projekt przewiduje stopniowe osiąganie celu poprzez rozwój biokomponentów zaawansowanych, wodoru i paliw syntetycznych, przy jednoczesnym utrzymaniu limitów dla biopaliw z surowców rolnych. Przepisy obejmują także lotnictwo i żeglugę oraz wprowadzają silniejszy nadzór nad certyfikacją i audytami producentów.

Malmö stawia na zrównoważoną żywność i lokalną produkcję
Malmö stawia na zrównoważoną produkcję żywności, przekształcając miasto z przemysłowego w centrum innowacji rolniczych i startupów ekologicznych. Projekty obejmują rolnictwo regeneratywne, farmy alg i hodowlę ryb na lądzie, a także adaptację dachów i piwnic pod uprawy miejskie. Celem jest, aby do 2035 r. 30% żywności spożywanej w Malmö było produkowane i dystrybuowane lokalnie, zwiększając bezpieczeństwo żywnościowe i ograniczając wpływ miasta na środowisko.

Przełomowa innowacja: powstanie pierwsza na świecie elektrownia solarno-wodorowa
W Belgii powstanie pierwsza na świecie, innowacyjna elektrownia solarno-wodorowa, wykorzystująca technologię Solhyd, która w jednym panelu łączy produkcję energii elektrycznej i zielonego wodoru bezpośrednio ze słońca. Instalacja w pobliżu Namur połączy klasyczne moduły PV (2 MW) z nowatorskimi panelami Solhyd (50 kW), które pozyskują wodór z wilgoci zawartej w powietrzu. Projekt ma charakter demonstracyjny i ma otworzyć drogę do komercjalizacji przełomowej technologii na rynku europejskim i globalnym.

Rekordowa pompa ciepła z ekologicznym czynnikiem
Chiński producent Fairland zaprezentował innowacyjną pompę ciepła powietrze–woda R290 ATW, która jako pierwsza na świecie osiąga rekordowy współczynnik efektywności COP 7,0 (oznacza to, że z 1 kWh energii otrzymujemy 7 kWh ciepła - przyp. Redakcja). Urządzenie łączy naturalny, niskoemisyjny czynnik chłodniczy R290 z zaawansowanym sterowaniem AI Inverter, automatycznie optymalizującym pracę systemu. Dzięki temu pompa oferuje bardzo wysoką sprawność, temperaturę zasilania do 75°C i zastosowanie zarówno w nowych, jak i modernizowanych budynkach.

Trump wycofuje USA z kluczowych traktatów klimatycznych
Donald Trump jednostronnie wycofał Stany Zjednoczone z Ramowej Konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) oraz z dziesiątek innych organizacji klimatycznych i środowiskowych. Eksperci wskazują, że opuszczenie traktatu ratyfikowanego przez Senat może wymagać zgody Kongresu, a jego jednostronne działania podważają dotychczasową współpracę międzynarodową. Decyzja USA oznacza wyłączenie kraju z globalnych negocjacji klimatycznych, w tym z porozumienia paryskiego, i grozi izolacją w polityce klimatycznej na dekady.

Trump wstrzymał, sąd zezwolił. Norwegowie mogą budować farmę wiatrową
Amerykański sąd uznał prawo norweskiej spółki Equinor do kontynuowania budowy farmy wiatrowej u wybrzeży stanu Nowy Jork. Cofnął tym samym grudniową decyzję administracji prezydenta USA Donalda Trumpa, która nakazała wstrzymanie inwestycji. To już drugi taki przypadek w ostatnim czasie.

Komentarz Redakcji:
Dobrze, że w USA obok niezrównoważonego i korupcyjnego prezydenta, istnieją niezawisłe sądy. „Jeszcze Stany nie zginęły”.

Ustawa wiatrakowa wraca w nowej formule
Ustawa wiatrakowa wraca do rządu w zmienionej formie, ale minimalna odległość turbin od zabudowań pozostaje 700 m. Projekt skraca procedury inwestycyjne, wprowadza aukcje dla biometanu i umożliwia lokalizację biogazowni >1 MW na podstawie uchwały gminy, a udział społeczności lokalnych zastępuje model prosumenta wirtualnego. Nowelizacja obejmuje także ułatwienia dla mikroinstalacji, magazynów energii i spółdzielni energetycznych. Dokument czeka na rozpatrzenie przez rząd i parlament.

Fotowoltaika stanie się obowiązkowa
Od 2026 r. w Polsce zacznie obowiązywać wymóg montażu fotowoltaiki lub kolektorów słonecznych na nowych budynkach publicznych i komercyjnych, a od 2029 r. także na nowo powstających domach mieszkalnych. Obowiązek wynika z unijnej dyrektywy EPBD i będzie wprowadzany stopniowo, obejmując również modernizowane obiekty sektora publicznego. Nie dotyczy on budynków, w których montaż PV jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniony.

NFOŚiGW szykuje nowe dotacje dla OZE
Po zakończeniu programu Mój Prąd 6.0 rynek fotowoltaiki stanął w miejscu z powodu braku wsparcia i oczekiwania na nowe mechanizmy. NFOŚiGW przygotowuje obecnie dwa programy: przejściowy, który wesprze instalacje PV z magazynami energii, oraz docelowy, skupiony wyłącznie na magazynach. Programy mają być proste w obsłudze, podobnie jak Mój Prąd, i mają odblokować dalszy rozwój prosumentów od 2026 r.

Brakuje pieniędzy na stabilność energetyczną
BGK ostrzega, że szybki wzrost OZE bez równoległych inwestycji w elastyczność systemu może zagrozić stabilności dostaw energii w Polsce. Magazyny energii, biogaz, biometan i technologie power-to-heat mają duże znaczenie dla bezpieczeństwa KSE, ale dziś należą do najmniej „bankowalnych” i cierpią na lukę finansową. Zdaniem banku konieczne jest silniejsze wsparcie publiczne i połączenie kapitału państwowego z komercyjnym, by transformacja energetyczna była bezpieczna i stabilna.

Nowe taryfy prądu dla prosumentów?
Ministerstwo Energii powołało zespół, który od stycznia zajmie się opracowaniem nowych taryf energii elektrycznej, w tym taryf dynamicznych z limitem cenowym. Celem prac jest lepsze dopasowanie cen i opłat dystrybucyjnych do realnego zużycia oraz większa przejrzystość systemu. Rozwiązania mają przede wszystkim chronić gospodarstwa domowe i prosumentów, w tym właścicieli fotowoltaiki.

Wchodzi minimalna opłata za ogrzewanie w blokach
Od 2027 r. lokatorzy bloków będą musieli ponosić minimalną opłatę za ogrzewanie oraz korzystać ze zdalnych liczników ciepła. Zmiany mają zapobiegać wykorzystywaniu ciepła od sąsiadów i zapewnić sprawiedliwsze rozliczenia. Nie chodzi o kary czy mandaty za zakręcone grzejniki, lecz o nowe zasady rozliczania kosztów ciepła, które będą obowiązywać wszystkich lokatorów.  Specjaliści zwracają jednak uwagę, że nowe zasady mogą uderzyć w seniorów i właścicieli mieszkań o niekorzystnym położeniu.

Zamrożone ceny prądu dla firm
Firmy, które korzystały z zamrożenia cen prądu w II połowie 2024 r., mają czas do 30 czerwca 2026 r. na złożenie lub korektę informacji o pomocy publicznej u swojego sprzedawcy energii. Brak złożenia dokumentu oznacza konieczność skorygowania rachunków według cen umownych, bez ceny maksymalnej. Tauron informuje, że dokumenty złożyło już ponad 87% uprawnionych przedsiębiorców i zachęca do skorzystania z prostego formularza online.

Największe polskie spółki giełdowe ciągle czerpią energię z kopalin
W 2025 r. udział węgla w produkcji energii elektrycznej w Polsce spadł do rekordowo niskiego poziomu ok. 50%, tymczasem 95% energii zużywanej przez 140 największych spółek na polskiej giełdzie wciąż pochodzi z kopalin - wynika z przedstawionego raportu Fundacji Instrat.

Gliwice stawiają na ciepło ze ścieków
W Gliwicach rusza budowa wielkoskalowej pompy ciepła wykorzystującej energię odpadową z oczyszczonych ścieków, która dostarczy ciepło dla kilku tysięcy mieszkań. Projekt realizowany przez miejskie spółki PEC-Gliwice i PWiK Gliwice jest częścią Parku Zielonej Energii i ma na celu ograniczenie emisji CO₂ oraz zmniejszenie zużycia paliw kopalnych. Inwestycja o wartości 44 mln zł, współfinansowana przez NFOŚiGW, ma być gotowa do końca 2027 r. i stanie się jednym z najnowocześniejszych systemów tego typu w Polsce.

Kraków wprowadził Strefę Czystego Transportu
Od 1 stycznia 2026 r. w Krakowie działa Strefa Czystego Transportu, obejmująca ponad połowę miasta i ograniczająca wjazd starszych pojazdów niespełniających norm emisji. Wyjątki przewidziano m.in. dla swoich mieszkańców, osób niepełnosprawnych, pacjentów korzystających z leczenia specjalistycznego oraz pojazdów specjalnych, a dla pozostałych wprowadzono okresy przejściowe i opłaty. Celem strefy jest ograniczenie zanieczyszczeń komunikacyjnych, które w Krakowie przekraczają normy i negatywnie wpływają na zdrowie mieszkańców.

Luka edukacyjna hamuje rozwój OZE
Transformacja energetyczna stabilizuje tempo wzrostu płac, ale utrzymuje bardzo wysokie zapotrzebowanie na wyspecjalizowanych ekspertów w sektorze OZE. Najlepsi inżynierowie, project managerowie i grid managerowie mogą liczyć na wynagrodzenia sięgające od kilkunastu do nawet 35 tys. zł miesięcznie, przy coraz bardziej selektywnych rekrutacjach. Największym wyzwaniem sektora pozostaje luka kompetencyjna, zwłaszcza w offshore, co zmusza firmy do sięgania po zagranicznych specjalistów i konkurowania benefitami pozapłacowymi.

Zimowy rekord fotowoltaiki
Grudzień 2025 r. zaskoczył rynek energii, bo mimo krótkich dni Niemcy, Włochy i Francja pobiły historyczne rekordy dziennej produkcji fotowoltaiki. W Niemczech w Boże Narodzenie wytworzono aż 87 GWh energii z PV, a wysokie wyniki w całej Europie przyczyniły się do spadku hurtowych cen prądu. Zwiększona generacja OZE i świąteczny spadek zapotrzebowania obniżyły ceny.

Chiny stawiają największą na świecie morską elektrownię PV
Chiny uruchomiły morską elektrownię fotowoltaiczną Guohua HG14 o mocy 1 GW, największy na świecie komercyjny projekt PV na morzu, zlokalizowany ok. 8 km od brzegu prowincji Szantung. Instalacja opiera się na tysiącach stalowych pali, wykorzystuje ponad 2,3 mln bifacjalnych modułów i dzięki warunkom morskim osiąga o 5–15% wyższą sprawność niż farmy lądowe. Projekt obejmuje także magazyn energii 100 MW / 200 MWh. Instalacja produkuje rocznie ok. 1,78 TWh energii i pozwala uniknąć emisji 1,34 mln ton CO₂.

Węgiel traci znaczenie w polskiej energetyce, wzmacnia się rola OZE
Moc fotowoltaiki w Polsce przekroczyła 25 GW i razem z energetyką wiatrową daje już ponad 36 GW, przewyższając źródła węglowe i gazowe pod względem zainstalowanej mocy, co pokazuje wyraźny trend odchodzenia od paliw kopalnych. Dynamiczny rozwój PV, napędzany głównie przez prosumentów i spadające koszty technologii, wielokrotnie przebił dawne rządowe prognozy. Jednocześnie tak szybki wzrost ujawnia nowe wyzwania: przeciążenia sieci, ujemne ceny energii oraz pilną potrzebę magazynów i źródeł dyspozycyjnych.

Chiny i Indie ograniczają węgiel dzięki OZE
W 2025 r. Chiny i Indie po raz pierwszy od ponad 50 lat zmniejszyły produkcję energii elektrycznej z węgla, co wynikało nie z kryzysu, lecz z rekordowego wzrostu generacji z odnawialnych źródeł. W obu krajach czysta energia pokryła rosnące zapotrzebowanie na prąd, redukując wykorzystanie węgla o 1,6% w Chinach i 3% w Indiach. Historyczny spadek może wyznaczać trwały trend dekarbonizacji, choć w Indiach jego utrzymanie zależy od dalszego przyspieszenia inwestycji w OZE.

Koniec epoki węgla w Czechach
Na północnym wschodzie Czech dobiega końca 250-letnia historia górnictwa węgla kamiennego – pod koniec stycznia zamknięta zostanie ostatnia kopalnia głębinowa w Stonavie. Decyzja wynika z niskich cen węgla, rosnących kosztów wydobycia na dużych głębokościach oraz transformacji energetycznej w Europie. Region Ostrawy, który przez dekady opierał się na górnictwie, ma przejść dalszą transformację dzięki funduszom UE i nowym inwestycjom poza sektorem węglowym.