Newsletter/ Obserwator TEPP (Transformacji Energetycznej Ponad Podziałami)

wrzesień 2025

W obecnym numerze znajdują się min. ciekawe doniesienia na temat:

• pierwszej samowystarczalnej wyspy w Grecji
• wykorzystania aut elektrycznych jako magazynu energii
• przełomowych baterii sodowo-jonowych
• pierwszej w Polsce instalacji do wychwytywania i magazynowania CO₂
• potencjału społeczności energetycznych

Zapraszam,
Katarzyna Kubiczek

Nowe cele klimatyczne na 2035
Do połowy września 2025 r. trzydzieści pięć państw złożyło nowe zobowiązania klimatyczne na 2035 r. - obejmują one 21% globalnych emisji. Plany oznaczają dodatkowe 1,4 gigaton redukcji, jednak do ścieżki 1,5°C wciąż brakuje 29,4 gigaton. Choć widać pozytywne trendy, skala działań jest nadal zbyt mała, a UE dodatkowo opóźnia się ze złożeniem własnego NDC, czyli Krajowo Określonego Wkładu wynikającego z Porozumienia paryskiego, w którym państwa deklarują swoje cele redukcji emisji i działania na rzecz ochrony klimatu.

a) OZE

Ruszyła produkcja wież dla morskich farm wiatrowych
W Gdańsku powstała pierwsza w Polsce sekcja wieży offshore w fabryce Baltic Towers, co symbolicznie otwiera nowy etap rozwoju morskiej energetyki wiatrowej. Zakład o wartości 200 mln euro będzie produkował do 150 wież rocznie, tworząc 500 miejsc pracy i wzmacniając europejski łańcuch dostaw. Inwestycja wspiera transformację energetyczną, która ma zapewnić Polsce 18 GW mocy z offshore do 2040 r. i większą niezależność energetyczną.

b) efektywność energetyczna

Polski prototyp samowystarczalnego budynku
Naukowcy z AGH zaprezentowali prototyp samowystarczalnego domu, który nie potrzebuje podłączenia do sieci i korzysta z energii słonecznej oraz wodoru. Testowy budynek w kontenerze morskim, wyposażony w panele fotowoltaiczne i system magazynowania wodoru, zasila urządzenia codziennego użytku. Projekt, nazwany Domem H2, pokazuje potencjał technologii pozwalających na niezależność energetyczną i brak rachunków za prąd.

Pierwsza grecka wyspa w pełni zasilana OZE
Agios Efstratios dzięki turbinie wiatrowej, farmie fotowoltaicznej, magazynom energii i własnej sieci ciepłowniczej stała się pierwszą grecką wyspą w pełni zasilaną energią odnawialną. Projekt jest pilotażem programu obejmującego 20 wysp odciętych od sieci kontynentalnej i ma pokazać, że możliwe jest całkowite odejście od paliw kopalnych. Sukces wyspy może stać się wzorem nie tylko dla innych greckich wysp, ale także dla podobnych, izolowanych społeczności na świecie.

c) transport

Program dopłat do rowerów elektrycznych wstrzymany
Program dopłat do rowerów elektrycznych „Mój rower elektryczny” nie zostanie uruchomiony z powodu ograniczeń finansowych wynikających z reguły wydatkowej. Choć pierwotnie planowano start w 2025 r. i oferowanie do 50% dofinansowania, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej potwierdził zakończenie prac nad projektem. Resort klimatu zapowiada jednak dalsze działania na rzecz elektromobilności i zrównoważonego transportu.

Auta elektryczne jako magazyny energii
Prezes URE podkreśla, że rozproszona produkcja energii sprzyja obniżeniu kosztów dla odbiorców. Jej zdaniem samochody elektryczne mogą w przyszłości pełnić rolę magazynów energii i stać się źródłem dodatkowego zarobku. Kluczowe będzie wdrożenie technologii pozwalających na ładowanie w okresach taniej energii i oddawanie jej, gdy sieć tego potrzebuje. Prezes Orlen New Power zapowiedziała dalszy rozwój infrastruktury ładowania i usług cyfrowych wspierających transformację energetyczną.

Biogazownie rolnicze czekają na własną ustawę 
Weto wobec ustawy wiatrakowej zatrzymało także przepisy ważne dla biogazu i biometanu, w tym rozwój małych elektrowni wodnych, spółdzielni energetycznych oraz biogazowni rolniczych. Branża apeluje o stworzenie oddzielnej ustawy, aby wykorzystać potencjał biogazu i biometanu jako niskoemisyjnej alternatywy dla gazu ziemnego. Ministerstwo Klimatu potwierdza, że takie rozwiązanie jest możliwe i będzie rozważane.

Przełom w magazynowaniu CO₂
W Norwegii ruszył projekt Northern Lights, który po raz pierwszy zatłoczył dwutlenek węgla do podziemnego zbiornika Aurora, położonego 2600 m pod dnem Morza Północnego. Na razie obejmuje on wyłącznie norweskie instalacje, ale od 2026 r CO₂ zacznie trafiać tam także z Danii i Holandii, a później ze Szwecji. Za przedsięwzięcie odpowiadają Equinor, Shell i Total Energies, a jego druga faza ma umożliwić składowanie do 5 mln ton CO₂ rocznie od 2028 r. Projekt jest postrzegany jako przełom dla technologii CCS i potencjalny wzorzec dla kolejnych tego typu inwestycji na świecie.

Pionierska biometanownia – nowy rozdział w polskiej energetyce
Polska Spółka Gazownictwa podłączyła do sieci pierwszą w kraju komercyjną biometanownię w Strzelinie, należącą do firmy Südzucker. To przełomowe rozwiązanie, bo do tej pory w Polsce działała tylko instalacja pokazowa w Brodach pod Poznaniem. Nowa technologia pozwala przekształcać biogaz w biometan o jakości gazu ziemnego i wprowadzać go do krajowej sieci. Projekt wykorzystuje odpady rolnicze w obiegu zamkniętym, wspierając transformację energetyczną.

Największa na świecie bateria piaskowa rewolucjonizuje magazynowanie energii
W fińskiej gminie Pornainen powstała największa na świecie bateria piaskowa opracowana przez Polar Night Energy. Instalacja może przechowywać do 100 MWh energii cieplnej i zasilać lokalną sieć przez wiele tygodni. Jej zastosowanie pozwoli ograniczyć emisje CO₂ o blisko 70% i całkowicie wyeliminować olej opałowy z systemu ciepłowniczego. Projekt bazujący na odpadach przemysłowych wspiera dążenie Finlandii do neutralności klimatycznej do 2035 r.

UE przyspiesza plany uniezależnienia się od rosyjskiego gazu
Unia Europejska planuje zakończyć import rosyjskiego gazu ziemnego do 2028 r, ale rośnie presja by przyspieszyć ten proces ze względu na sytuację geopolityczną i zagrożenia dla bezpieczeństwa. Stany Zjednoczone deklarują gotowość do zwiększenia dostaw LNG, co mogłoby umożliwić uniezależnienie się od Rosji nawet w ciągu roku. Choć część państw UE,  już buduje niezależność energetyczną, sprzeciw Węgier i Słowacji utrudnia szybkie wprowadzenie pełnych sankcji.

Polityka zatrzymuje morską energetykę w USA
Administracja Donalda Trumpa zablokowała budowę wartej 5 mld dolarów farmy wiatrowej Revolution Wind, mimo że była ukończona w 80%. Ørsted, Skyborn oraz władze Connecticut i Rhode Island złożyły pozew, zarzucając rządowi federalnemu bezprawne działanie. Krytycy twierdzą, że decyzja była motywowana politycznie i może wynikać z napięć między USA a Danią po sporze o Grenlandię. Sprawa pokazuje, jak bardzo inwestycje energetyczne zależą dziś od decyzji politycznych i geopolityki.

Tańszy prąd do końca roku
Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o bonie ciepłowniczym oraz przedłużeniu mrożenia cen energii elektrycznej dla gospodarstw domowych do końca roku. Bon ciepłowniczy, skierowany do rodzin o najniższych dochodach, wyniesie do 1750 zł w tym roku i do 3500 zł w przyszłym, a jego wysokość zależeć będzie od cen ciepła. Rząd przeznaczy na to rozwiązanie prawie 900 mln zł, a skorzystać ma około 400 tys. osób.

Przyszłość programu Mój Prąd pod znakiem zapytania
Program Mój Prąd od 2019 r. napędza rozwój fotowoltaiki i dziś, w erze net-billingu, pozostaje kluczowy dla opłacalności inwestycji w OZE i magazyny energii. Branża ostrzega, że jego brak mógłby zahamować przyłączenia nowych instalacji, osłabić stabilność sieci i podnieść koszty dla prosumentów. Dlatego eksperci apelują o jasne decyzje rządu i kontynuację wsparcia, by nie spowolnić transformacji energetycznej i nie osłabić bezpieczeństwa energetycznego kraju.

„Tanie Godziny” Taurona – nowa taryfa z niższymi cenami prądu
Tauron uruchomił taryfę G13s „Tanie Godziny”, pierwszą na polskim rynku wielostrefową ofertę, która pozwala dopasować zużycie energii do tańszych godzin w ciągu doby i roku. Klienci mają do dyspozycji ponad 4000 godzin tańszego prądu rocznie, co daje realną szansę na niższe rachunki. Już ponad 10 tys. gospodarstw domowych skorzystało z tej możliwości, planując pracę energochłonnych urządzeń w korzystnych przedziałach cenowych.

Przełomowe baterie już dostępne dla polskich użytkowników
Baterie sodowo-jonowe, przez lata traktowane jako obiecująca teoria, dzięki estońskiej firmie Freen trafiają dziś na polski rynek. To bezpieczna i ekologiczna alternatywa dla litowo-jonowych magazynów energii, oparta na łatwo dostępnych materiałach i odporna na wysokie oraz niskie temperatury. Produkowane w Estonii systemy Freen oferują modułową rozbudowę, prostą instalację i długą żywotność, odpowiadając na rosnące potrzeby energetyki prosumenckiej.

Magazyny energii dla firm
Polskie przedsiębiorstwa coraz bardziej odczuwają rosnące koszty energii i szukają sposobów na ich obniżenie, m.in. poprzez instalacje fotowoltaiczne, magazyny energii i inteligentne systemy zarządzania energią (EMS). Magazyny energii pozwalają m.in. zwiększyć autokonsumpcję, optymalizować koszty zakupu energii, zapewnić zasilanie awaryjne oraz uczestniczyć w usługach systemowych, co może przynosić znaczące oszczędności. Czas zwrotu z takiej inwestycji w przedsiębiorstwach zwykle wynosi 4–5 lat, ale zależy od profilu zużycia energii, mocy przyłączeniowej i indywidualnych możliwości optymalizacji.

Kielce uruchomią pilotażową instalację do wychwytywania i magazynowania CO₂
Kielce wezmą udział w pilotażowym programie wychwytywania i magazynowania CO₂, realizowanym wspólnie z firmą Oraquel. Innowacyjna instalacja DAC, zasilana energią z paneli fotowoltaicznych, ma rocznie usuwać z atmosfery około 500 ton gazu cieplarnianego, magazynując go w starych sztolniach i szybach kopalnianych. Projekt, warty 1,4 mln zł, w pełni finansowany przez spółkę, stanie obok Elektrociepłowni Kielce i ma być gotowy jeszcze w tym roku.

Społeczności energetyczne – szansa, której wciąż nie umiemy wykorzystać
Społeczności energetyczne mogą zapewnić Polsce tańszą, bezpieczniejszą i bardziej niezależną energię, jednak ich rozwój blokują bariery biurokratyczne, finansowe i technologiczne. Brakuje lokalnych liderów, systemowego wsparcia doradczego i nowoczesnej infrastruktury, co zniechęca obywateli do wspólnych inwestycji. Eksperci podkreślają, że bez uproszczenia procedur, lepszego finansowania i edukacji społecznej potencjał energetyki obywatelskiej pozostanie niewykorzystany.

Dolnośląski Alarm Smogowy krytykuje działania Wrocławia w sprawie czystego powietrza
Dolnośląski Alarm Smogowy zarzucił władzom Wrocławia brak zdecydowanych działań w walce o czyste powietrze, wskazując na opóźnienia w likwidacji kopciuchów, brak Strefy Czystego Transportu i nieujawnianie raportu o smogu. Magistrat odpowiada, że od 2019 r. wymieniono już ok. 15 tys. pieców, a prace w zasobie komunalnym mają zakończyć się do 2027 r. Tymczasem badania naukowców pokazują, że spaliny z aut odpowiadają w mieście za ponad 500 przedwczesnych zgonów rocznie – znacznie więcej, niż dotąd sądzono.

Dynamiczny rozwój spółdzielni energetycznych w Polsce
Polska stawia na rozwój spółdzielni energetycznych jako element transformacji energetycznej, wspierający obniżenie emisji CO₂, lokalne bezpieczeństwo i niższe koszty energii. Na dzień 1 września 2025 r. w Polsce funkcjonuje 127 spółdzielni energetycznych ( głównie samorządowych, zakładanych przez gminy) zrzeszających 439 członków i posiadających 723 instalacje OZE o łącznej mocy 50,8 MW. Spółdzielnie pozwalają społecznościom wspólnie wytwarzać, dystrybuować i konsumować energię, zapewniając oszczędności i większą niezależność energetyczną.

Największy w Europie akumulator ciepła
W Elektrociepłowni Żerań w Warszawie powstaje największy w Europie akumulator ciepła o pojemności 61 tys. m³, który pozwoli wprowadzić do sieci ok. 230 MWt i ogrzać nawet 75 tys. mieszkań zimą. Obiekt, wart 112,5 mln zł, ma zostać oddany do użytku w 2027 r. i będzie magazynował nadwyżki ciepła z produkcji energii elektrycznej i cieplnej, poprawiając efektywność sieci i ograniczając emisję. Inwestycja jest częścią planu PGNiG TERMIKA na dostarczanie niskoemisyjnej energii i odejście od węgla do 2035 r.

Polskie górnictwo węgla się kończy
Instrat prognozuje, że do 2030 r. Polska może potrzebować tylko trzech–czterech najbardziej efektywnych kopalni węgla. Raport wskazuje na nieodwracalny spadek wydobycia i potrzebę restrukturyzacji sektora górnictwa kamiennego. Think tank apeluje o zakończenie dotowania nierentownych kopalń i skierowanie środków na wsparcie pracowników oraz rozwój regionów węglowych. Tylko w ten sposób transformacja energetyczna może przebiegać odpowiedzialnie społecznie i gospodarczo.

Rosnące koszty paliw kopalnych kontra rekordowy spadek cen OZE
Koszty paliw kopalnych, głównie węgla i ropy, systematycznie rosną, podczas gdy wydatki na odnawialne źródła energii (OZE) drastycznie maleją. Od 1980 r. ceny modułów fotowoltaicznych spadły o 99%, a instalacje wiatrowe i baterie stały się wielokrotnie tańsze, co czyni OZE coraz bardziej opłacalnym rozwiązaniem. To pokazuje, że w długiej perspektywie transformacja energetyczna oparta na odnawialnych źródłach jest nieunikniona i ekonomicznie korzystna.