KonkursU EKOFUNDUSZU na ochronę OBSZARÓW WODNO-BŁOTNYCH (XV edycja konkursu)

W Polsce zachowało się wiele terenów wodno-błotnych w stanie naturalnym lub zbliżonym do naturalnego. Ochrona tych obszarów, skupiających większość zagrożonych gatunków roślin i zwierząt, jest obecnie jednym z najistotniejszych przedsięwzięć, które decydować będą o zachowaniu wysokich walorów przyrodniczych naszego kraju w przyszłości. Również szczupłość zasobów wodnych naszego kraju, a z drugiej strony presja gospodarcza na te tereny, skłaniają do poświęcenia im naszej uwagi.

Szczególnie cenne są obszary podmokłe na obszarach leśnych (siedliska wilgotne i bagienne). Niektóre typy tych terenów, np. bory bagienne, bory i lasy mieszane bagienne oraz lasy łęgowe należą do najszybciej degradowanych ekosystemów. Lasy te wyróżniają się ogromnym bogactwem gatunków roślin i zwierząt; stanowią też naturalne korytarze ekologiczne. Leśne tereny podmokłe pełnią również ważne funkcje gospodarcze, m.in. z uwagi na retencję wody zmniejszają ryzyko powstawania pożarów. Na konieczność ochrony leśnych terenów podmokłych zwrócono uwagę w Zarządzeniu nr 11A Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych. W dokumencie tym czytamy: „konieczne jest: zachowanie w dolinach rzek lasów łęgowych, olsów i innych naturalnych formacji przyrodniczych jako ostoi rzadkich gatunków roślin i zwierząt oraz regulatorów wilgotności siedlisk i klimatu lokalnego (...), zachowanie w stanie nienaruszonym śródleśnych nieużytków, jak np. bagna, trzęsawiska, mszary, torfowiska (...) wraz z ich florą i fauną w celu ochrony pełnej różnorodności przyrodniczej...”

Pragniemy też zwrócić uwagę na ochronę torfowisk, w tym najbardziej zagrożonych torfowisk przejściowych i wysokich. Poza retencją wody i siedliskiem zagrożonych gatunków, torfowiska stanowią też naturalne archiwa mogące dostarczać informacji o szacie roślinnej występującej przed setkami i tysiącami lat. W naszym kraju prawnymi formami ochrony objęta jest stosunkowo niewielka powierzchnia torfowisk. Znaczna ich część, zwłaszcza torfowisk niskich, została w przeszłości zamieniona na łąki. Obecnie duże ich obszary przestały być użytkowane rolniczo, a osuszone torfowiska ulegają szybkiej degradacji.

I.    Cel Konkursu:

Celem konkursu jest ochrona (zachowanie) lub przywracanie (renaturyzacja) walorów przyrodniczych obszarów wodno-błotnych oraz zwiększanie retencji wody na obszarach leśnych.

II. UCZESTNICY

Konkurs adresowany jest do pozarządowych organizacji ekologicznych, Wojewódzkich Konserwatorów Przyrody, Dyrekcji Parków Narodowych i Krajobrazowych, Lasów Państwowych, właścicieli terenów prywatnych, samorządów terytorialnych. Wskazana jest współpraca różnych podmiotów w realizacji projektów, w szczególności angażowanie lokalnych społeczności.

III. KRYTERIA OCENY PROJEKTÓW

Priorytet uzyskają projekty, które w sposób widoczny wpływać będą na zachowanie lub zwiększenie różnorodności biologicznej w danym regionie. W przypadku terenów leśnych może to być ochrona lub odtwarzanie stosunków wodnych właściwych dla siedlisk wilgotnych, bagiennych i łęgowych oraz przywracanie właściwego składu gatunkowego drzewostanów na tych siedliskach, renaturyzacja obszarów bagiennych czy przywracanie meandrowania uregulowanym ciekom. W przypadku budowy zbiorników wodnych preferowana będzie sieć małych zbiorników. Zbiorniki powinny mieć przynajmniej jeden brzeg wypłycony (pochylenie skarp nie może przekraczać 20%) w celu stworzenia możliwości zasiedlenia go przez roślinność przybrzeżną oraz umożliwienia zwierzętom dostępu do wodopoju. Nasłonecznienie przynajmniej części zbiornika będzie z kolei sprzyjało zasiedleniu go przez płazy (w przypadku niewielkich zbiorników 30 - 40 m od linii brzegowej nie powinno być odsłonięte). Preferowane będą budowle piętrzące wykonane z naturalnych materiałów (drewno, ziemia, kamień), proste i tanie w eksploatacji (ze stałymi przelewami). Nie będą dotowane zbiorniki przeznaczone wyłącznie do celów przeciwpożarowych (zwłaszcza betonowe). Elementem uzupełniającym prace budowlane powinno być dostosowanie składu gatunkowego drzewostanów do warunków siedliskowych, zmienionych w wyniku oddziaływania nowego zbiornika.

Ważne jest podanie przekonywującego uzasadnienia mówiącego np. o stopniu zagrożenia siedlisk w skali regionu lub kraju oraz o skuteczności proponowanych działań. W każdym przypadku przed złożeniem wniosku musi być przeprowadzona inwentaryzacja przyrodnicza terenu, aby nie zniszczyć stanowisk rzadkich i chronionych gatunków roślin i zwierząt. Prace te powinny być przeprowadzone przez specjalistę przyrodnika w porozumieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Przyrody.

Często zasadniczym problemem w tego typu projektach są stosunki własnościowe i związane z tym uwarunkowania i ograniczenia. W wyjątkowych sytuacjach EkoFundusz może wspierać wykup gruntów (jedynie na rzecz Skarbu Państwa) w celu zapewnienia ochrony szczególnie wartościowym terenom. W projektach tych wykup gruntów może być jedynie elementem, który umożliwi podjęcie działań ochronnych. Rozpatrywane będą także wnioski dotyczące przygotowania dokumentacji wymaganej do ustanowienia użytków ekologicznych i rezerwatów, chroniących najcenniejsze obszary wodno-błotne. Możliwe jest współfinansowanie wykonania planu ochrony. Preferowane będzie podejście kompleksowe, zapewniające długofalową ochronę danego ekosystemu, uwzględniające aspekty zagospodarowania turystycznego, edukacji ekologicznej oraz gospodarcze i kulturowe.

Do konkursu nie kwalifikują się projekty badawcze, monitoring zanieczyszczeń, filmy o tematyce przyrodniczej oraz projekty dotyczące wyłącznie edukacji ekologicznej. Nie będą też rozpatrywane wnioski w których planowana dotacja EkoFunduszu będzie niższa niż 50 000 PLN. Nadesłane projekty oceniane będą ze względu na rengę przedsięwzięcia stopień przygotowania projektu (te informacje powinny znaleźć się w złożonym do EkoFunduszu wniosku):

I. Ocena rangi przedsięwzięcia określona jest poprzez:

·         położenie i status obiektu np. obszary naturowe, rezerwat przyrody, ostoja ptaków o randze europejskiej;

·         rodzaj przedsięwzięcia: np. renaturyzacja (np. cieki wodne, przywracanie właściwych obszarowo stosunków wodnych), ochrona obiektów o cechach naturalnych (np. torfowiska), ochrona obiektów sztucznych (np. stawy), budowa obiektów piętrzących wodę (retencja, regulacja stosunków wodnych);

·         przewidywane efekty, oceniane poprzez: zasięg efektu ekologicznego, trwałość efektu, adekwatność rozwiązań technicznych i organizacyjnych;

·         dodatkowe korzyści osiągane poprzez realizację projektu, takie jak np.: edukacja ekologiczna, zaopatrzenie ludności w wodę, doczyszczanie wód z oczyszczalni ścieków, ograniczanie powierzchniowego spływu zanieczyszczeń z pól, retencja wody, prawidłowe zagospodarowanie turystyczne.

II. Stopień przygotowania projektu (organizacja projektu) określony jest poprzez:

·         dojrzałość rozwiązań organizacyjnych i doświadczenie inwestora;

·         propozycję oceny efektów ekologicznych realizowanych prac, w tym także po zakończeniu projektu;

·         udział środków własnych w finansowaniu przedsięwzięcia;

·         współpracę z władzami lokalnymi, zarządcami terenu i organizacjami społecznymi przy realizacji projektu oraz włączanie do współpracy społeczności lokalnych.

IV. ZGŁOSZENIA I TRYB POSTĘPOWANIA

      Projekt powinien uwzględniać wymagania EkoFunduszu zawarte w instrukcji przygotowania wniosku projektu. Szczegółowe informacje można uzyskać w siedzibie Fundacji lub na stronie internetowej: www.ekofundusz.org.pl. Zgłoszenia w formie wniosków o dotację należy składać (wraz nośnikiem elektronicznym zawierający plik tekstu wniosku i ewentualnie załączników – map, rysunków, zdjęć - w formacie PowerPoint lub Acrobat) w siedzibie EkoFunduszu do dnia 30.03.2008 r. Kompletny wniosek powinien zawierać wszystkie załączniki wymienione w instrukcji oraz waloryzację przyrodniczą terenu. Wnioski niekompletne nie są rozpatrywane.   Dodatkowe pytania prosimy kierować pod numer telefonu (0-22- 628 27 71 do dr inż. Mirosława Grzyba lub mgr inż. Ireneusza Mirowskiego.

     Po wstępnej selekcji i zakwalifikowaniu wniosków będą one oceniane przez Komisję Konkursową. Rekomendacje Komisji będą podstawą do podjęcia decyzji w sprawie przyznania dotacji.

V. NAGRODY

Nagrodą dla laureatów konkursu jest dotacja w wysokości do 80% kosztów całego projektu.