Newsletter/ Obserwator TEPP (Transformacji Energetycznej Ponad Podziałami)

marzec 2026

W obecnym numerze znajdują się m.in. ciekawe doniesienia na temat:
-    zaostrzenia polityki klimatycznej UE i sporów wokół celów emisji
-    wpływu zmian klimatu na rolnictwo i dostępność zasobów wodnych
-    postępu OZE i nowych sposobów wykorzystania energii słonecznej
-    efektywności energetycznej w budynkach i codziennym zużyciu energii
-    nowych programach finansowania transformacji energetycznej

Zapraszam,
Katarzyna Kubiczek

UE chce zaostrzyć cele klimatyczne
Parlament Europejski poparł cel redukcji emisji gazów cieplarnianych o 90% do 2040 r., mimo wątpliwości co do osiągnięcia wcześniejszego celu 55% do 2030 r. Nowe przepisy przewidują większą elastyczność m.in. poprzez kredyty węglowe i dostosowanie wymagań dla sektorów gospodarki. Decyzja budzi kontrowersje – jedni widzą w niej konieczny krok w stronę neutralności klimatycznej, inni obawiają się kosztów i spadku konkurencyjności europejskiej gospodarki.

Rusza fala przetargów dla pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce
Polskie Elektrownie Jądrowe planują ogłoszenie 43 przetargów do końca 2026 r. w ramach budowy pierwszej elektrowni jądrowej w Lubiatowie-Kopalinie. Inwestycja obejmuje m.in. infrastrukturę techniczną, badania środowiskowe oraz przygotowanie zaplecza budowy w kilku lokalizacjach. Pierwszy blok elektrowni ma zostać uruchomiony w 2036 r.

Globalny kryzys energetyczny coraz bliżej?
Cieśnina Ormuz to kluczowy szlak, przez który przepływa ok. 20% światowych dostaw ropy i LNG, co czyni go jednym z najważniejszych punktów globalnej energetyki. Eksperci ostrzegają, że zakłócenia w tym regionie mogą wywołać kryzys większy niż szoki naftowe z XX wieku. Skutkiem mogą być gwałtowne wzrosty cen paliw, inflacja i poważne problemy dla gospodarki na całym świecie.

a) OZE

Panele PV degradują się wolniej niż myślano
Nowe badania pokazują, że panele fotowoltaiczne degradują się wolniej, niż dotąd zakładano – ich wydajność spada tylko o ok. 0,5–0,6% rocznie. Oznacza to dłuższą i bardziej opłacalną produkcję energii, szczególnie w mniejszych instalacjach dachowych. Na tempo zużycia wpływają m.in. warunki środowiskowe, takie jak temperatura i jakość powietrza.

Wielka Brytania stawia na energię słoneczną z balkonów
W obliczu napięć na rynku paliw Wielka Brytania przyspiesza rozwój bezpieczeństwa energetycznego, stawiając m.in. na fotowoltaikę balkonową typu plug-in, dostępną także dla mieszkańców bloków. Rozwiązanie inspirowane doświadczeniami Niemiec ma ułatwić korzystanie z energii słonecznej osobom, które dotąd były wykluczone z korzystania z instalacji PV. Aby ograniczyć zależność od paliw kopalnych i obniżyć koszty energii rząd wspiera transformację poprzez inwestycje w OZE i programy modernizacyjne.

b) efektywność energetyczna

Poprawa efektywności energetycznej w szkołach artystycznych
Szkoły artystyczne w Polsce otrzymają wsparcie na modernizację energetyczną w ramach projektu realizowanego przez NFOŚiGW. Inwestycja o wartości ponad 120 mln zł (w tym 70 mln zł z UE) zakłada do 2029 r. m.in. instalację OZE, termomodernizację budynków oraz modernizację systemów ogrzewania i oświetlenia w 29 placówkach. Dzięki temu zmniejszy się zużycie energii i emisja CO₂, a szkoły obniżą koszty i poprawią warunki nauki.

Nowe standardy dla energooszczędnych domów
Standard EU30 promuje dom jednorodzinny jako aktywny element systemu energetycznego, który produkuje i magazynuje energię oraz reaguje na sygnały z rynku. Organizacje branżowe przygotowały podręcznik dobrych praktyk, który ma pomóc projektować budynki zgodne z przyszłymi wymaganiami unijnymi i standardem zeroemisyjnym. EU30 wprowadza bardziej rygorystyczne wytyczne niż obecne przepisy, m.in. w zakresie efektywności energetycznej, wentylacji i szczelności budynków.

c) transport

Samochody elektryczne jako mobilne magazyny energii 
Samochody elektryczne przestają być wyłącznie środkiem transportu i stają się elementem systemu energetycznego dzięki technologii V2G. Unijne regulacje oraz standardy, takie jak ISO 15118–20 mają umożliwić dwukierunkową komunikację i przepływ energii między pojazdami a siecią. Docelowo miliony aut mogą pełnić rolę mobilnych magazynów energii, stabilizując europejską energetykę i zwiększając bezpieczeństwo dostaw.

Susza w Polsce uderza w rolnictwo i energetykę
Polska zmaga się z coraz częstszymi suszami i niskimi zasobami wody, co stanowi poważne zagrożenie zarówno dla rolnictwa, jak i energetyki. Niedobory wody ograniczają plony w rolnictwie oraz utrudniają działanie elektrowni wymagających dużych ilości wody do chłodzenia. W efekcie rośnie rywalizacja o wodę między rolnictwem, energetyką i mieszkańcami, co zwiększa presję na dostępne zasoby.

Przełomowe magazynowanie energii dla prosumentów
Norweski start-up Photoncycle rozwija innowacyjny system, który pozwala magazynować energię z fotowoltaiki przez miesiące dzięki wykorzystaniu wodoru i magazynowania chemicznego. Nadwyżki letnie są przekształcane i przechowywane (np. jako amoniak), by zimą odzyskać je jako prąd i ciepło. Innowacyjne rozwiązanie może rozwiązać problem sezonowości energii słonecznej. Dodatkowo firma planuje model subskrypcyjny łączący PV, magazyn i zarządzanie energią, obniżając barierę wejścia dla użytkowników.

Krok bliżej ku taniej i czystej energii
Nowozelandzka firma OpenStar Technologies ogłosiła przełom w pracach nad fuzją jądrową, utrzymując plazmę o temperaturze ponad miliona stopni w eksperymentalnym reaktorze „Junior”. Zastosowanie lewitującego magnesu nadprzewodzącego pokazuje, że możliwe jest stabilniejsze i tańsze podejście niż w tradycyjnych konstrukcjach. Choć do praktycznej produkcji energii jeszcze daleko, osiągnięcie to przybliża wizję taniego, czystego i niemal nieograniczonego źródła energii.

Nowy przełom w fotokatalizie
Naukowcy odkryli, że niewielkie zmiany w strukturze fotokatalizatorów, np. dodanie odpowiednich jonów metali, mogą znacząco zwiększyć ich zdolność do przekształcania światła słonecznego w energię chemiczną. Lepsze zrozumienie tych materiałów pozwala skuteczniej projektować katalizatory wykorzystywane w reakcjach napędzanych światłem, takich jak rozkład wody czy przekształcanie dwutlenku węgla w użyteczne związki chemiczne. Dzięki temu rozwój technologii wykorzystujących energię słoneczną do produkcji paliw i surowców może znacząco przyspieszyć.

Polska chce reformy ETS
Polska apeluje o reformę systemu ETS, dostosowaną do realiów gospodarczych i sytuacji międzynarodowej. Rząd chce m.in. odroczenia i dobrowolnego wdrażania ETS2 do 2030 r., zwiększenia bezpłatnych uprawnień dla przemysłu oraz wsparcia dla ciepłownictwa i inwestycji modernizacyjnych. Celem działań ma być ograniczenie kosztów dla firm i wzmocnienie ich konkurencyjności.

Dopłaty do magazynów energii dla prosumentów
Rząd zapowiada uruchomienie programu dopłat do magazynów energii i ciepła dla prosumentów (budżet ok. 1 mld zł), oferując wsparcie nawet do 16 tys. zł. Celem jest zwiększenie autokonsumpcji energii z fotowoltaiki, poprawa stabilności systemu oraz wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego. Program wpisuje się w szerszy strumień inwestycji finansowanych m.in. z EU ETS, obejmujących także rozwój OZE, termomodernizację oraz modernizację infrastruktury energetycznej.

Zielone kompetencje napędzają rynek pracy
Zapotrzebowanie na zielone kompetencje rośnie w UE szybciej niż ogólne zatrudnienie, a w Polsce już co trzecia oferta pracy wymaga umiejętności związanych z ESG i zrównoważonym rozwojem. Jednocześnie firmy mają trudności ze znalezieniem pracowników z takimi kwalifikacjami, co zaczyna ograniczać ich rozwój i konkurencyjność. W odpowiedzi rośnie znaczenie szkoleń i programów wsparcia finansowanych m.in. z funduszy UE, które mają przyspieszyć rozwój tych umiejętności.

Jak obniżyć rachunki za prąd bez inwestycji?
Zmiana taryfy prądu na G12 lub G12w oraz niewielka zmiana codziennych nawyków mogą wyraźnie obniżyć rachunki bez dodatkowych inwestycji. W zależności od zużycia energii oszczędności mogą wynieść nawet ponad 1000 zł rocznie, a największe korzyści osiągają gospodarstwa z pompą ciepła. Kluczem jest korzystanie z energii w tańszych godzinach, co pozwala znacząco zmniejszyć koszty.

Czy będzie Strefa Czystego Powietrza w Katowicach?
Katowice planują wprowadzenie Strefy Czystego Transportu, która ma obowiązywać od 29 czerwca 2026 r.  Strefa obejmie tylko niewielki fragment centrum miasta i przewiduje szerokie wyjątki dla mieszkańców. Organizacje społeczne i prawnicy krytykują projekt jako niewystarczający, wskazując, że nie obejmuje obszarów z przekroczeniami norm jakości powietrza i może być sprzeczny z przepisami. W efekcie Strefa Czystego Transportu w obecnym kształcie prawdopodobnie nie przyniesie realnej poprawy jakości powietrza w regionie.

Nowe wsparcie doradcze dla samorządów
NFOŚiGW uruchamia pilotaż programu ELENA, który zapewni doradztwo dla samorządów i spółek ciepłowniczych w przygotowaniu inwestycji energetycznych. Inicjatywa, wspierana przez Europejski Bank Inwestycyjny, obejmie m.in. audyty, dokumentację i pomoc w pozyskiwaniu finansowania dla modernizacji budynków i systemów ciepłowniczych. Program ma przyspieszyć transformację energetyczną, obniżyć koszty oraz poprawić jakość powietrza.

Spółdzielnie energetyczne: tańsza energia i większa niezależność
Spółdzielnie energetyczne jeszcze niedawno były niszowym rozwiązaniem, jednak dziś ich liczba wzrosła do ok. 670, a tempo wzrostu przekroczyło 900% w dwa lata. Umożliwiają one grupom podmiotów wspólne wytwarzanie i zużywanie energii z odnawialnych źródeł, w modelu rozliczeń zbliżonym do dawnego net-meteringu. Działając jako lokalne systemy energetyczne, pozwalają ograniczyć koszty zakupu energii i zwiększyć niezależność energetyczną swoich członków.

Dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii w Polsce
Polska energetyka osiągnęła przełom – w 2025 r. udział OZE w mocy zainstalowanej przekroczył 50%, a w produkcji energii 31%. W ciągu pięciu lat moc instalacji OZE wzrosła ponad trzykrotnie, a produkcja energii niemal się podwoiła. Oznacza to, że już co trzecia kilowatogodzina w Polsce pochodzi z odnawialnych źródeł, potwierdzając dynamiczną transformację sektora.

Powolne wypieranie paliw kopalnych w transporcie
W Norwegii coraz więcej samochodów elektrycznych powoduje wyraźny spadek popytu na paliwa – sprzedaż benzyny i diesla zmalała o prawie 10% w ciągu dwóch lat. Najbardziej widoczny spadek dotyczy diesla, co jest dowodem na stopniowe wypieranie tradycyjnych paliw kopalnych z codziennego transportu. W perspektywie kolejnych lat elektromobilność działa jako kluczowy czynnik systemowego ograniczania wykorzystania paliw kopalnych, zmieniając strukturę całego rynku energetycznego.