Newsletter/ Obserwator TEPP (Transformacji Energetycznej Ponad Podziałami)

luty 2026

W obecnym numerze znajdują się m.in. ciekawe doniesienia na temat:
    • geopolityki i wpływu konfliktów na priorytety klimatyczne
    • nowoczesnych źródeł OZE, w tym innowacyjnych farm PV i morskich farm wiatrowych
    • efektywności energetycznej w budynkach i samowystarczalnych osiedlach
    • prawnych ułatwień i wsparcia finansowego dla spółdzielni energetycznych
    • nowej technologii wychwytywania CO₂ 
Zapraszam,
Katarzyna Kubiczek

Klimat w cieniu geopolityki
Rywalizacja mocarstw, wojny i geo-gospodarcza konfrontacja zdominowały globalną agendę, spychając walkę z kryzysem klimatycznym na dalszy plan – choć w perspektywie dekady to on pozostaje największym zagrożeniem. Raport „Global Risks Report 2026” wskazuje, że w krótkim horyzoncie priorytetem stały się sankcje, zbrojenia i bezpieczeństwo, a międzynarodowa współpraca klimatyczna ulega fragmentacji. Dezinformacja, polityczne kalkulacje i nacisk na interesy narodowe dodatkowo osłabiają tempo transformacji energetycznej, mimo że to właśnie zmiany klimatu napędzają wiele obecnych napięć.

a) OZE

Innowacyjna elektrownia PV
W Tyrolu (Austria) powstaje innowacyjna instalacja fotowoltaiczna o mocy 6,3 MW, zbudowana z dwustronnych modułów ułożonych w kształt krzyża, która ma zasilać trzy ośrodki narciarskie. Konstrukcja minimalizuje osiadanie śniegu i wykorzystuje efekt albedo, zwiększając wydajność w warunkach wysokogórskich. Systemy falowników i optymalizatorów SolarEdge pozwalają każdemu modułowi działać niezależnie, co podnosi efektywność i stabilność produkcji energii.

Zakończono montaż fundamentów morskiej farmy wiatrowej
Grupa Orlen i Northland Power zakończyły montaż wszystkich 78 fundamentów morskiej farmy wiatrowej Baltic Power na polskim Bałtyku. Projekt o mocy 1,2 GW ma wytwarzać do 4 TWh rocznie, zaspokajając około 3 % zapotrzebowania Polski, a pierwsze dostawy energii planowane są jeszcze w 2026 r. Instalacja fundamentów otwiera kolejną fazę realizacji projektu i przybliża uruchomienie produkcji czystego prądu dla milionów odbiorców.

b) efektywność energetyczna

W Wielkopolsce powstaje samowystarczalne energetycznie osiedle 
W Śremie realizowane jest pierwsze w Polsce całkowicie zeroemisyjne osiedle obejmujące 194 mieszkania, zaprojektowane z myślą o maksymalnej efektywności energetycznej – zużycie energii nie przekroczy 52 kWh/m² rocznie. Zasilanie zapewnią wyłącznie odnawialne źródła, takie jak instalacje PV, turbiny wiatrowe i gruntowe pompy ciepła, a nadwyżki energii będzie można magazynować w postaci wodoru. W pełni autonomiczny system, niewymagający poboru energii z sieci, ma wyznaczyć nowy standard zrównoważonego budownictwa komunalnego.

Wysoka efektywność energetyczna nawet w starych budynkach
Badania wykazują, że nowoczesne pompy ciepła mogą pracować efektywnie także w starszych i nieocieplonych budynkach, osiągając sezonowy współczynnik efektywności (SCOP) od 2,6 do 5,4. Połączenie instalacji pomp ciepła z systemami rekuperacji zwiększa efektywność energetyczną, ograniczając straty ciepła związane z wentylacją nawet o 92%. Użytkownicy wysoko oceniają komfort i ekonomię tego rozwiązania, wskazując pompy ciepła jako najbardziej efektywne źródło ogrzewania w porównaniu do kotłów gazowych czy pelletowych.

c) transport

Krok w stronę zeroemisyjnego lotnictwa
Norwegia zakończyła sześciomiesięczny pilotaż lotnictwa elektrycznego, w ramach którego samolot Alia CX300 firmy BETA Technologies wykonywał regularne loty między Stavanger a Bergen. Testy potwierdziły możliwość bezpiecznej integracji zeroemisyjnych maszyn z istniejącą infrastrukturą i przestrzenią powietrzną oraz pozwoliły sprawdzić system ładowania, procedury operacyjne i współpracę z regulatorami. Projekt ma utorować drogę do komercyjnego wdrażania elektrycznych samolotów na krótkich trasach regionalnych.

Drogi pellet i braki surowca uderzają w rolnictwo
Ceny pelletu sięgają już 2500 zł za tonę, a jego dostępność spada, ponieważ rosnące spalanie biomasy w energetyce zawodowej ogranicza podaż surowca także dla rolnictwa i gospodarstw domowych. Scenariusz zwiększania udziału biomasy w miksie energetycznym grozi trwałymi niedoborami drewna, wzrostem importu i presją cenową, co szczególnie odczują rolnicy korzystający z kotłów na biomasę. Eksperci ostrzegają, że dalsze zwiększanie spalania może pogłębić kryzys surowcowy i uderzyć w stabilność kosztów ogrzewania na wsi.

Nowa era baterii w Europie
W Dunkierce rozpoczęto budowę gigafabryki ProLogium, pierwszej w Europie opartej na innowacyjnej technologii baterii solid-state (LCB). Fabryka umożliwi przemysłowe wdrożenie bardziej bezpiecznych, trwałych i szybko ładowalnych ogniw ceramicznych, przechodząc od fazy pilotażowej do produkcji masowej. Projekt wzmacnia europejską suwerenność technologiczną i pozycję regionu Hauts-de-France jako centrum nowoczesnego przemysłu bateryjnego.

Nowa technologia wychwytywania CO₂ 
Naukowcy opracowali innowacyjną elektrodę, która wychwytuje CO₂ bezpośrednio z powietrza lub spalin i natychmiast przekształca go w kwas mrówkowy, bez potrzeby wcześniejszego oczyszczania gazu. Technologia łączy proces wychwytu i konwersji w jednym urządzeniu, co znacząco upraszcza i obniża koszty dekarbonizacji. Rozwiązanie może być stosowane bezpośrednio w zakładach przemysłowych i w przyszłości posłużyć także do neutralizacji innych szkodliwych substancji

UE zaostrza cel klimatyczny, ale opóźnia wejście ETS2
Parlament Europejski zdecydował, że do 2040 r. UE zredukuje emisje CO₂ o 90% względem 1990 r., z czego 85% mają osiągnąć państwa członkowskie, a 5% może pochodzić z kredytów węglowych. Nowy cel ma utrzymać kurs na neutralność klimatyczną w 2050 r., przy większej elastyczności i możliwości okresowej rewizji, jeśli zagrozi konkurencyjności gospodarki. Jednocześnie europosłowie zgodzili się na roczne opóźnienie wdrożenia systemu ETS2 dla transportu i ogrzewania budynków – z 2027 na 2028 r.

UE chce obniżyć podatki na prąd 
W Brukseli wyciekł projekt zalecenia Komisji Europejskiej, która chce radykalnie obniżyć podatki na energię elektryczną i sprawić, by była opodatkowana wyraźnie niżej niż paliwa kopalne. Celem jest szybkie zmniejszenie rachunków, przyspieszenie elektryfikacji gospodarki oraz zahamowanie odpływu przemysłu z UE, gdzie ceny prądu są znacznie wyższe niż w USA i Chinach. Dokument nie jest wiążący, ale stanowi silny sygnał polityczny zapowiadający dalsze działania na rzecz tańszej i bardziej konkurencyjnej energii w Europie.

Spółdzielnie energetyczne zyskują wsparcie prawne
Jedna ze spółdzielni energetycznych w Polsce otrzymała indywidualną interpretację Krajowej Izby Skarbowej, która pozwala na stosowanie zwolnienia z VAT w rozliczeniach za energię. Dzięki temu spółdzielnie i gminy mogą znacząco obniżyć koszty, poprawiając efektywność finansową lokalnych projektów energetycznych. Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni Energetycznych planuje szkolenia, aby przekazać doświadczenia i ułatwić wdrożenie podobnych rozwiązań w innych spółdzielniach.

Rekordowy budżet na transformację energetyczną
W 2026 r. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej będzie dysponował rekordowym budżetem 37 mld zł, z czego większość środków przeznaczy na działania związane z klimatem i energetyką, zwłaszcza poprawę jakości powietrza. Zaplanowano realizację 48 programów priorytetowych finansowanych m.in. z funduszy unijnych, KPO i Funduszu Modernizacyjnego, przy czym nie przewidziano już dopłat do zakupu samochodów elektrycznych. Program „NaszEauto” formalnie wyczerpał budżet, ale wnioski są nadal przyjmowane warunkowo, a ich liczba przekroczyła dotychczasową pulę środków.

Jak obniżyć rachunki i produkować własny prąd w mieszkaniu
Rozwój fotowoltaiki w Polsce sprawił, że letnie niedobory mocy przestały być problemem, a coraz popularniejsza staje się fotowoltaika balkonowa dla mieszkańców bloków. Analizy pokazują, że instalacja o mocy 800 W może przynieść 570–750 zł oszczędności rocznie (zwłaszcza gdy panele są skierowane na południe), co oznacza zwrot inwestycji w około 3–4 lata. Choć wymaga zgody wspólnoty i zgłoszenia do operatora, „fotobalkonika” może realnie obniżyć rachunki i zwiększyć autokonsumpcję energii.

Prosumencka wirtualna elektrownia rośnie w siłę
Wirtualna elektrownia „Enpal.One+” osiągnęła 400 MW mocy zainstalowanej, agregując około 40 tys. gospodarstw domowych i ponad 100 tys. rozproszonych urządzeń. Niemiecki projekt rośnie o kilka tysięcy prosumentów miesięcznie i w kolejnych latach ma przekroczyć 1 GW mocy. System pozwala optymalnie zarządzać energią z PV, magazynów i ładowarek EV, jednocześnie generując dodatkowe korzyści finansowe dla właścicieli instalacji.

Dolny Śląsk stawia na zielony wodór
W Gaju Oławskim powstanie jedna z najbardziej zaawansowanych w Europie Środkowo-Wschodniej instalacji zielonego wodoru RFNBO, realizowana przez ELQ S.A. dla PROMET-PLAST s.c. Projekt obejmuje elektrolizery PEM o mocy 21 MW (produkcja ok. 1,7 mln kg wodoru rocznie), zintegrowane z ponad 35 MW OZE oraz innowacyjnym grawitacyjnym magazynem energii 35 MWh. Inwestycja, wspierana ze środków KPO, ma kluczowe znaczenie dla dekarbonizacji przemysłu i stanowi ważny krok w rozwoju polskiej gospodarki wodorowej.

Największy w Polsce projekt OZE w formule spółdzielni energetycznych
W Małopolsce startuje największy w Polsce projekt OZE oparty na spółdzielniach energetycznych, które umożliwiają wspólne wytwarzanie i rozliczanie energii przez mieszkańców. W powiecie krakowskim powstanie 250 instalacji fotowoltaicznych i 250 magazynów energii, finansowanych z programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021–2027, z możliwością umorzenia do 50% kosztów i bez kredytu dla uczestników. Model spółdzielczy ma zwiększyć autokonsumpcję, obniżyć rachunki i zostać powielony w kolejnych regionach kraju.

Europejski rynek magazynów energii bije rekord
W 2025 r. w Unii Europejskiej zainstalowano ponad 27 GWh nowych magazynów energii – o 45% więcej niż rok wcześniej – co oznacza dwunasty z rzędu rekord wzrostu rynku. Po raz pierwszy dominującą rolę przejęły wielkoskalowe magazyny sieciowe (55% przyrostu), podczas gdy segment domowy odnotował spadek. Mimo, że łączna pojemność w UE wzrosła do 77,3 GWh, eksperci wskazują, że dla pełnej integracji OZE potrzebne będzie zwiększenie jej do ok. 750 GWh w ciągu pięciu lat, przy jednoczesnym uniezależnianiu się od dominującej produkcji baterii w Chinach.

Polska ostatnim krajem wydobywającym węgiel
Po zamknięciu ostatniej kopalni w Czechach Polska stanie się jedynym krajem UE, który nadal wydobywa węgiel, mimo że Europa systematycznie odchodzi od paliw kopalnych na rzecz czystszych źródeł energii. Krajowe wydobycie w Polsce spadło do 44 mln ton rocznie, koszty produkcji są ponad dwukrotnie wyższe od cen sprzedaży, a sektor wygenerował w ostatnim roku 13,7 mld zł straty. W obliczu przyspieszającej transformacji energetycznej utrzymywanie nierentownego górnictwa oznacza dla budżetu państwa wielomiliardowe dopłaty i coraz większe wyzwania gospodarcze.