Newsletter/ Obserwator TEPP (Transformacji Energetycznej Ponad Podziałami)

kwiecień 2026

W obecnym numerze znajdują się m.in. ciekawe doniesienia na temat:
-    pogarszającej się jakości powietrza w Polsce i jej skutków zdrowotnych
-    roli starych lasów jako kluczowych magazynów węgla
-    rozwoju elektromobilności i nowych funkcji samochodów jako magazynów energii
-    nowych programów wsparcia, regulacji i finansowania transformacji energetycznej
-    rozwoju lokalnych inicjatyw energetycznych i spółdzielni opartych na OZE
Zapraszam,
Katarzyna Kubiczek

Pogarszający się stan powietrza w Polsce
Jakość powietrza w Polsce pogarsza się drugi rok z rzędu – w 2025 r. średnie stężenie PM2.5 wzrosło do 15,4 μg/m³, odwracając wcześniejszy trend poprawy. Przyczyną są m.in. mroźniejsze zimy, spowolnienie wymiany źródeł ogrzewania oraz niższe ceny energii, co ogranicza motywację do oszczędzania. Mimo że poziom mieści się w normach UE, znacznie przekracza zalecenia WHO i stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, odpowiadając za ok. 32 tys. przedwczesnych zgonów rocznie.

Stare lasy kluczowym magazynem węgla
Badania opublikowane w Science pokazują, że stare lasy borealne magazynują nawet o 78–89% więcej węgla niż lasy gospodarcze. Kluczową rolę odgrywa gleba, która w lasach pierwotnych gromadzi ogromne ilości CO₂, często porównywalne z całymi zasobami lasów zarządzanych gospodarczo. Wyniki wskazują, że wycinka i ponowne nasadzenia nie rekompensują strat, a pozostawienie lasów do naturalnego starzenia jest skuteczniejsze dla klimatu.

a) OZE

OZE kontra atom
Nowa analiza wskazuje, że w przyszłym systemie energetycznym uwzględniającym cały koszt działania sieci OZE mogą być nawet o 54% tańsze od energetyki jądrowej. Wyniki oparte na modelu Danii pokazują, że kluczowe znaczenie ma integracja źródeł, magazynowanie i elastyczność systemu, a nie tylko koszt produkcji prądu. Autorzy podkreślają jednak, że tych wniosków nie można bezpośrednio przenieść na warunki Polski, gdzie struktura energetyki i rozwój OZE są inne.

b) efektywność energetyczna

Rusza program walki z ubóstwem energetycznym
Program wspierany z Funduszu Modernizacyjnego ma poprawić efektywność energetyczną wielorodzinnych budynków na terenach wiejskich poprzez termomodernizację, wymianę źródeł ciepła i instalację OZE. Program z budżetem 500 mln zł zakłada także pełne finansowanie inwestycji realizowanych przez gminy i inne jednostki samorządowe. Jego głównym celem jest ograniczenie ubóstwa energetycznego, obniżenie kosztów ogrzewania oraz zmniejszenie emisji CO₂. Nabory mają ruszyć jeszcze w 2026 r.

c) transport

Elektromobilność jako bufor kryzysowy
Norwegia, mimo że jest jednym z największych eksporterów ropy i gazu w Europie, utrzymuje stosunkowo niewielkie zapasy paliw płynnych, szacowane na ok. 20 dni zużycia. W razie poważnych zakłóceń dostaw mogłoby to szybko wymusić ograniczenia i reglamentację paliw, sytuację łagodzi jednak silnie rozwinięta elektromobilność. Ponad milion aut elektrycznych i rozbudowana infrastruktura sprawiają, że część gospodarki mogłaby funkcjonować nawet przy niedoborach paliw kopalnych.

NaszEauto upraszcza zasady, ale budżet został już wyczerpany
Program NaszEauto upraszcza procedury dopłat do aut elektrycznych, wprowadzając nowe zabezpieczenie w formie 5% świadczenia gwarancyjnego zamiast skomplikowanych formalności notarialnych. Zmiany mają przyspieszyć wypłaty środków i zwiększyć dostępność programu, który cieszy się ogromnym zainteresowaniem. Budżet 1,18 mld zł został już wyczerpany, a nowe wnioski są przyjmowane jedynie warunkowo.

Samochód jako magazyn energii 
Dwukierunkowe ładowarki do samochodów elektrycznych, jeszcze niedawno traktowane jako ciekawostka, zaczynają wchodzić do realnych zastosowań i zmieniają sposób zarządzania energią. Technologia V2G/V2H pozwala wykorzystać auto jako mobilny magazyn energii, który może zasilać dom lub wspierać stabilność sieci elektroenergetycznej. Choć rozwiązanie wciąż jest drogie i niszowe, szybko się rozwija i może w przyszłości konkurować z domowymi magazynami energii oraz stać się ważnym elementem systemu energetycznego.

Rolnictwo napędzane zieloną energią
W Wielkopolsce powstaje Łobżenicka Strefa Ekonomiczna, która połączy działalność firm rolno-spożywczych z lokalnym systemem energetycznym opartym na OZE. Projekt przewiduje budowę zintegrowanej infrastruktury, obejmującej m.in. farmy PV, energetykę wiatrową, magazyny energii oraz inne źródła zasilania. Celem inwestycji jest zapewnienie stabilnej energii dla przedsiębiorstw oraz wsparcie rozwoju gospodarczego i energetycznego regionu.

Innowacyjna spółdzielnia energetyczna 
Gmina Potęgowo chce produkować i zużywać własną energię z lokalnych źródeł, ograniczając koszty i straty przesyłu. Podpisanie listu intencyjnego z Energa Wytwarzanie to pierwszy krok do stworzenia innowacyjnej spółdzielni energetycznej opartej m.in. na wodzie, słońcu i systemie smart-grid. Projekt zakłada wykorzystanie energii z wody i słońca oraz wdrożenie systemu smart-grid do zarządzania energią. Inicjatywa ma zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne gminy i stać się wzorem dla innych samorządów.

EU ETS wchodzi w nową fazę i zmienia zasady zarządzania uprawnieniami do emisji CO₂
Europejski system handlu emisjami EU ETS wchodzi w nową fazę, a Komisja Europejska proponuje zakończenie automatycznego unieważniania uprawnień w Rezerwie Stabilności Rynkowej (MSR). Choć zmiana ma charakter techniczny, sygnalizuje odejście od walki z nadwyżką uprawnień w stronę zarządzania ich rosnącym niedoborem. Reforma zmienia rolę MSR – z mechanizmu redukcji nadwyżki w narzędzie stabilizujące rynek i wpływające na przyszłą podaż. Kluczowe decyzje dotyczące dalszego kształtu systemu mają zapaść w szerszym przeglądzie planowanym na lipiec.

Czyste Powietrze w ogniu śledztwa
Program Czyste Powietrze znalazł się w centrum kontroli CBA i śledztwa Prokuratury Europejskiej, które badają możliwe nieprawidłowości przy jego wdrażaniu, podczas gdy resort klimatu zapewnia, że po zmianach system został uszczelniony i jest bezpieczny. Ministerstwo podkreśla, że wprowadzono dodatkowe zabezpieczenia, a wypłaty i obsługa wniosków są dziś stabilne, choć wcześniej wykryto nadużycia i straty sięgające dziesiątek milionów złotych.

Wydłużony nabór w „Mój Prąd 6.0”
W programie przejściowym po „Mój Prąd 6.0” wykorzystano dotąd tylko 36% budżetu, więc do rozdysponowania pozostaje ok. 214 mln zł. Nabór wniosków został przedłużony do 30 kwietnia 2026 r., najpewniej z powodu niższego niż oczekiwano zainteresowania. Program finansowany jest ze środków KPO, co oznacza ograniczoną elastyczność w zarządzaniu budżetem. NFOŚiGW wskazuje, że niewykorzystane środki nie mogą być swobodnie przenoszone do innych programów ani naborów.

Nowy właściciel dużego banku ostrożny wobec finansowania energetyki jądrowej
Erste Group, nowy właściciel Santander Bank Polska, wywodzący się z Austrii, podchodzi ostrożnie do finansowania energetyki jądrowej. Bank deklaruje niski apetyt na ryzyko i niechętnie wspiera nowe projekty atomowe, które nie spełniają unijnych kryteriów taksonomii. To może utrudnić pozyskanie finansowania dla planowanych inwestycji jądrowych w Polsce, zwłaszcza przy ograniczonym wsparciu innych europejskich instytucji finansowych.

Hybrydowe systemy energii dla prosumentów
Rozwój energetyki prosumenckiej w Polsce opierał się głównie na fotowoltaice, jednak jej ograniczenia – zwłaszcza niedopasowanie produkcji do zużycia – stają się coraz bardziej widoczne. W odpowiedzi rośnie znaczenie autokonsumpcji oraz technologii uzupełniających, takich jak małe turbiny wiatrowe, które produkują energię wtedy, gdy PV nie działa. Coraz większą rolę odgrywają systemy hybrydowe łączące PV, wiatr i magazyny energii, które zwiększają niezależność i poprawiają opłacalność inwestycji.

Katowice inwestują w OZE
Samorząd Katowice, przy wsparciu Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, zrealizuje pięć projektów OZE o wartości ponad 51 mln zł, obejmujących m.in. instalacje fotowoltaiczne i magazyny energii. Powstanie blisko 20 instalacji PV na budynkach publicznych oraz dwie farmy słoneczne, a łączna moc nowej infrastruktury przekroczy 4,6 MW. Inwestycje mają zasilać miejską infrastrukturę i zostać ukończone w większości do końca 2027 r., a część projektów do początku 2028 r.

Kluczowa rola samorządów w transformacji energetycznej
Związek Gmin Wiejskich RP skrytykował projekt aktualizacji KPEiK, wskazując na nowe ryzyka kosztowe i infrastrukturalne, które w dużej mierze dotyczą samorządów. Ministerstwo Energii podkreśla natomiast kluczową rolę gmin w transformacji, m.in. poprzez rozwój energetyki rozproszonej i społeczności energetycznych. W planach jest utworzenie co najmniej 1000 społeczności energetycznych do 2030 roku, w tym spółdzielni energetycznych wspierających lokalną produkcję i zużycie energii. Cała transformacja ma mieć charakter stopniowy i opierać się na współpracy państwa z samorządami.

Polski Klaster Baterii Elektrycznych 
W Opolu podpisano deklarację powołania Polskiego Klastra Baterii Elektrycznych, który ma zintegrować firmy, uczelnie i instytucje działające w sektorze baterii i magazynowania energii. Inicjatywa ma wspierać rozwój całego łańcucha wartości – od surowców, przez produkcję, po recykling – oraz wzmocnić pozycję Polski w europejskiej branży bateryjnej. Do projektu dołączyły kluczowe firmy i instytucje, a jego celem jest także rozwój technologii, miejsc pracy i gospodarki obiegu zamkniętego.

Na Pomorzu powstało Centrum Transformacji Energetycznej 
W Gdyni uruchomiono Centrum Samorządowej Transformacji Energetycznej. Inicjatywa została powołana przez Energa we współpracy z lokalnymi instytucjami, aby wspierać rozwój nowoczesnej energetyki. Ośrodek będzie rozwijał rozwiązania w zakresie OZE, magazynowania energii, wodoru i integracji systemów, a także wspierał startupy i innowacje oraz rozwój kadr dla sektora.

Protest Greenpeace w kopalni na Śląsku
Aktywiści Greenpeace przeprowadzili protest w kopalni JSW Szczygłowice, zwracając uwagę na emisje metanu z polskich kopalń węgla. Według organizacji to jedno z największych źródeł metanu w UE, mające istotny wpływ na zmiany klimatu. Greenpeace nie domaga się natychmiastowego zamknięcia kopalni, lecz przechwytywania i wykorzystania metanu, wskazując też na brak skutecznych regulacji w Polsce.

Fotowoltaika bije rekordy – słońce odpowiadało już za większość produkcji energii 
W kwietniowy weekend fotowoltaika osiągnęła rekordowy udział w krajowej produkcji energii, sięgający chwilowo niemal 58%, co wyraźnie potwierdza start sezonu wysokiej generacji PV. Jednocześnie udział węgla spadł do ok. 27%, a w południe pojawiły się nadwyżki energii i ujemne ceny na rynku. Sytuacja pokazuje rosnące znaczenie magazynów energii i elastyczności systemu, które są niezbędne do wykorzystania nadprodukcji z OZE.

Polska spółka energetyczna przyspiesza transformację energetyczną i odchodzi od węgla 
Enea nie planuje nowych inwestycji w węgiel i przewiduje jego stopniowe wygaszanie do około 2035–2040 r. W jego miejsce spółka rozwija moce gazowe oraz OZE, takie jak fotowoltaika i wiatr, a także magazyny energii i nowe technologie, jednocześnie realizując inwestycje z wysokim udziałem polskich firm. Ważnym elementem transformacji jest także modernizacja i „inteligentnienie” sieci energetycznych, które muszą dostosować się do rosnącej roli prosumentów i zmiennej produkcji OZE.