Newsletter/ Obserwator TEPP (Transformacji Energetycznej Ponad Podziałami)

sierpień 2026

W obecnym numerze znajdują się m.in. ciekawe doniesienia na temat:
    • wpływu zmian klimatu na gospodarkę i kosztów globalnego ocieplenia;
    • innowacyjnych zastosowań OZE – od pływającej fotowoltaiki po solarną karetkę;
    • wykorzystania turbin wiatrowych do wykrywania dronów;
    • energetycznej samowystarczalności gmin;
    • historycznego wyprzedzenia węgla przez OZE 
Zapraszam,
Katarzyna Kubiczek

Ile gospodarka straci na zmianach klimatu? 
Zmiany klimatu negatywnie wpływają na gospodarkę, ale ekonomiści różnią się w ocenie skali strat. Przy ociepleniu o 3°C szacunki wahają się od ok. 2% do nawet 7–13% spadku globalnego PKB, zależnie od zastosowanej metodologii i założeń. Największa niepewność dotyczy m.in. tego, czy klimat obniża jedynie poziom PKB, czy także tempo jego wzrostu, oraz jak uwzględnić długoterminowe i katastroficzne skutki zmian klimatu. 

Rekordowo niski Dunaj wyłącza rumuński atom
Rekordowo niski poziom Dunaju zmusił Rumunię do kontrolowanego wyłączenia ostatniego działającego reaktora elektrowni Cernavodă z powodu niewystarczającej ilości wody do chłodzenia. Władze próbowały utrzymać pracę bloku, m.in. wysadzając przeszkodę w korycie, pogłębiając rzekę i zatapiając cztery barki, ale działania te tylko opóźniły wyłączenie. Brak około 1400 MW mocy jądrowej Rumunia zamierza uzupełnić importem, hydroenergetyką oraz uruchomieniem węglowego bloku Rovinari 4.

a) OZE

Pływająca fotowoltaika mogłaby oszczędzać wodę 
Naukowcy przeanalizowali możliwość budowy pływającej instalacji fotowoltaicznej na zbiorniku Hassan Addakhil w Maroku, która jednocześnie produkowałaby energię i ograniczała parowanie wody. Przy pokryciu 15% powierzchni zbiornika instalacja mogłaby zachować do 4,18 mln m³ wody rocznie, a dzięki chłodzeniu paneli przez wodę zwiększyć produkcję energii o 10,6%. Według modelu koszt energii wyniósłby ok. 0,045 USD/kWh. Barierą pozostają jednak wysokie koszty początkowe budowy.

b) Efektywność energetyczna

Polska gospodarka coraz bardziej efektywna energetycznie
Efektywność energetyczna polskiej gospodarki poprawiła się w latach 2014–2024 o 11,5%, a w samym 2024 r. o 0,7%. Największy postęp odnotował przemysł – 24,5%, podczas gdy transport poprawił efektywność zaledwie o 0,8% w ciągu dekady. Mimo poprawy efektywności finalne zużycie energii wzrosło w tym okresie o 8,3 Mtoe, przede wszystkim za sprawą rosnącej aktywności gospodarczej i transportu.

c) Transport

Solarna karetka może dojeżdżać tam, gdzie brakuje infrastruktury
Stella Juva to elektryczny pojazd z panelami słonecznymi, zaprojektowany jako mobilny punkt opieki medycznej dla odległych regionów, gdzie problemem są złe drogi, brak energii i paliwa. Energia słoneczna ma zasilać zarówno napęd, jak i sprzęt medyczny, a według twórców pojazd może osiągać do 715 km zasięgu. Projekt ma zostać przetestowany w Kenii, m.in. w warunkach terenowych i przy symulacji rzeczywistych scenariuszy medycznych.

Energetyka i rolnictwo mogą iść w parze
Około 200 owiec wypasa się na dwóch farmach fotowoltaicznych w Wielkopolsce, ograniczając potrzebę mechanicznego koszenia i jednocześnie użyźniając glebę. Panele zapewniają zwierzętom cień i ochronę przed deszczem, a rolnicy zyskują dodatkowy teren do wypasu – ten sam grunt służy więc produkcji energii i działalności rolniczej. To przykład agrofotowoltaiki, która pokazuje, że produkcja energii odnawialnej i rolnictwo mogą współistnieć, zamiast konkurować o ziemię.

Turbiny wiatrowe mogą pomóc wykrywać drony
Fiński LUT University sprawdza, czy turbiny wiatrowe można wykorzystać jako wysokie, rozproszone platformy dla radarów i innych czujników wykrywających drony. Ich zaletą są wysokość, własne zasilanie, łączność i infrastruktura serwisowa, ale wyzwaniem pozostają drgania, zakłócenia elektromagnetyczne i fałszywe alarmy. Pomysł może zainteresować także Polskę, ale na razie jest to koncepcja badawcza, a nie gotowy element tarczy antydronowej.

Włosi testują innowacyjną technologię magazynowania energii
Włoska firma Sizable Energy testuje innowacyjny morski magazyn energii, który działa jak elektrownia szczytowo-pompowa, ale zamiast górskich zbiorników wykorzystuje ciśnienie hydrostatyczne, grawitację i solankę. W Cieśninie Mesyńskiej zainstalowano 50-metrowy prototyp, który pozwala sprawdzać technologię w rzeczywistych warunkach morskich i przybliża ją do komercjalizacji. Rozwiązanie może otworzyć nową możliwość magazynowania energii dla regionów, które nie mają warunków do budowy klasycznych elektrowni szczytowo-pompowych i nie chcą opierać się wyłącznie na bateriach. 

Więcej wsparcia dla OZE
Rząd przyjął nowelizację ustawy o OZE, która ma zwiększyć wsparcie dla biogazu i biometanu, ułatwić rozwój magazynów energii oraz uprościć zasady działania spółdzielni energetycznych. Nowy system aukcyjny dla instalacji biometanowych powyżej 1 MW może umożliwić powstanie około 50 nowych instalacji i zwiększyć produkcję biometanu o około 300 mln m³ rocznie. Zmiany mogą szczególnie wesprzeć rolnictwo, pozwalając lepiej wykorzystać lokalne odpady i biomasę do produkcji energii oraz paliwa.

Magazyny energii w blokach - nowe przepisy i wiele barier
Projekt WT 2026, czyli nowych Warunków Technicznych dla budynków, ma po raz pierwszy określić zasady montażu magazynów energii w mieszkaniach. Przepisy mają dopuścić baterie o pojemności do 11 kWh i mocy 3,7 kW, ale jednocześnie wprowadzają wymagania dotyczące m.in. ochrony przeciwpożarowej, awaryjnego odłączenia i miejsca instalacji. W praktyce, szczególnie w starszych budynkach, konieczność dostosowania instalacji i spełnienia dodatkowych wymogów może sprawić, że montaż domowego magazynu energii będzie trudny i kosztowny, ograniczając realne znaczenie nowych przepisów.

NFOŚiGW zmienia strukturę 
NFOŚiGW zlikwidował Departament Energetyki Prosumenckiej, a jego zadania przejął Departament Elektromobilności i Beneficjenta Indywidualnego, który obsługuje obecnie 24 349 wniosków o dotacje. Fundusz zapewnia, że reorganizacja nie wpłynie na ocenę wniosków ani wypłaty, ale nie podał średniego czasu ich rozpatrywania ani informacji o dodatkowych zasobach przeznaczonych na obsługę spraw. Jednocześnie opóźnia się konkretna data startu programu Przydomowe Magazyny Energii 2 – nabór jest planowany na III kwartał 2026 r., bez potwierdzonego jeszcze ostatecznego terminu.

Dopłaty do pomp ciepła i OZE
Warszawa od 1 września 2026 r. rozpocznie nabór  na ekodotacje na 2027 r., obejmujący m.in. pompy ciepła, ogrzewanie elektryczne, fotowoltaikę i magazyny energii. Osoby fizyczne mogą otrzymać do 30 tys. zł na pompę powietrze–woda, do 40 tys. zł na gruntową pompę ciepła, do 15 tys. zł na OZE i do 10 tys. zł na magazyn energii. Inwestycję można jednak rozpocząć dopiero po podpisaniu umowy z miastem, a pompa ciepła musi znajdować się na liście ZUM.

Fotowoltaika balkonowa może się zwrócić w 3–4 lata
Według analizy Fundacji Instrat balkonowa instalacja PV o mocy 800 W, kosztująca około 2300 zł, może przynieść 574–757 zł oszczędności rocznie, co daje prosty zwrot w około 3–4 lata. Dzięki wysokiej autokonsumpcji nadwyżki energii są niewielkie, dlatego w takim przypadku magazyn energii nie musi być potrzebny. Problemem pozostają jednak formalności – w Polsce nawet niewielką instalację trzeba zgłosić operatorowi sieci.

Fotowoltaiczny dach Dworca Zachodniego 
Po czterech latach prac oddano do użytku nowy dach Dworca Zachodniego w Warszawie – instalację BIPV o powierzchni 12 tys. m², która ma pokrywać około 30% zapotrzebowania dworca na energię. Polska firma ML System zaprojektowała i wykonała całą konstrukcję, łącząc funkcję szczelnego zadaszenia z produkcją energii, systemem zarządzania energią i iluminacją hali. Technologia otwiera firmie drogę do kolejnych realizacji w Europie, m.in. fotowoltaicznych dachów dworca w Lublanie oraz szpitali w Grecji.

Nowy odwiert geotermalny na Podhalu
Na Podhalu zakończono wiercenie kierunkowego odwiertu Bańska PGP-7 o długości ponad 3,9 km, dla którego zakładano wydajność około 350 m³/h i temperaturę wody 85°C. Rzeczywiste parametry nie są jeszcze znane – określi je dokumentacja hydrogeologiczna na podstawie przeprowadzonych testów. Od tego wyniku zależy, jak mocno nowy odwiert wzmocni system Geotermii Podhalańskiej, który ma już 125 km sieci i ponad 86 MW mocy zamówionej.

Społeczności energetyczne w Polsce wciąż czekają na jasne zasady
Client Earth zaskarżyła Polskę do Komisji Europejskiej za bariery utrudniające mieszkańcom, samorządom i małym firmom tworzenie społeczności energetycznych. Jednocześnie osobna sprawa dotycząca zasad wsparcia dla spółdzielni energetycznych w miastach od miesięcy czeka na rozstrzygnięcie Brukseli, która ma wątpliwości co do zgodności polskiego mechanizmu z unijnymi przepisami. Zdaniem fundacji przewlekłe i niejasne procedury oznaczają dla obywateli wyższe rachunki i hamują rozwój lokalnej, obywatelskiej energetyki. 

Jakie są korzyści z tworzenia spółdzielni energetycznych?
Dzięki spółdzielni energetycznej i instalacjom OZE Urząd Gminy Policzna obniżył rachunki za energię elektryczną o około 80%, a własna produkcja pomaga również ograniczać wzrost opłat za wodę i ścieki. System obejmuje instalacje fotowoltaiczne na budynkach publicznych i działa jak wirtualny magazyn energii, pozwalając wykorzystywać nadwyżki produkcji w okresach większego zapotrzebowania. Gmina otrzymała kolejny 1 mln zł dofinansowania i wraz z wkładem własnym 700 tys. zł chce podwoić swoje moce wytwórcze. 

Chiny uruchomiły rekordowy magazyn energii
W Mongolii Wewnętrznej uruchomiono rekordowy, największy pojedynczy magazyn energii LFP z technologią grid-forming – o mocy 1 GW i pojemności 4 GWh. Instalacja nie tylko przechowuje energię z OZE, ale także aktywnie stabilizuje sieć, wspierając napięcie i częstotliwość oraz szybko reagując na zakłócenia. To kolejny przykład skali, w jakiej Chiny rozwijają magazyny energii wraz z rosnącym udziałem źródeł odnawialnych.

OZE po raz pierwszy wyprzedziły węgiel - przełom w światowej energetyce
W 2025 r. odnawialne źródła energii po raz pierwszy od ponad wieku wyprodukowały na świecie więcej prądu niż elektrownie węglowe, stając się największym pojedynczym źródłem energii elektrycznej. Według Ember OZE pokryły ponad jedną trzecią globalnej produkcji, a sama fotowoltaika odpowiadała za pokrycie ok. 75% dodatkowego zapotrzebowania na prąd. Kluczową rolę w tej zmianie zaczynają odgrywać także magazyny energii, które pozwalają przesuwać nadwyżki produkcji z godzin słonecznych na wieczór.

Chiny przechodzą na OZE
Chiny dynamicznie rozwijają odnawialne źródła energii – udział OZE w ich miksie energetycznym przekroczył już 40%, a kraj bije kolejne rekordy inwestycji w fotowoltaikę i energetykę wiatrową. To znacząca zmiana w państwie dotychczas kojarzonym przede wszystkim z ogromnym zużyciem węgla i wysokimi emisjami. Rosnący udział czystej energii pokazuje, że Chiny coraz szybciej zmieniają swój system energetyczny, choć węgiel nadal odgrywa w nim dużą rolę.

Od kopalni węgla do magazynu energii
Na terenie dawnej kopalni w Muswellbrook w Australii ma powstać wielkoskalowa bateria przepływowa wanadowa o mocy 108 MW i pojemności 864 MWh, zdolna magazynować energię przez co najmniej 8 godzin. W przeciwieństwie do baterii litowo-jonowych wykorzystuje ciekły, niepalny elektrolit, co pozwala na długą żywotność i skalowanie pojemności poprzez zwiększanie ilości elektrolitu. Projekt pokazuje, jak tereny po kopalniach mogą zostać wykorzystane do budowy infrastruktury dla systemu energetycznego opartego na OZE.