×
logo
kontakt:
redakcjaeko.org.pl
odkrywki dla klimatu energia prawo rzeki smog ptaki drzewa
logo
 

2 marca 2014
Przyroda
 

Zagrożona ochrona przyrody na obszarach wiejskich ?

W ciągu mijających 10 lat od naszego wejścia do UE wiele wydarzyło się w sferze proekologicznego budowania wsi i kształtowania obszarów wiejskich.

Unia – świadoma degradującego wpływu rolnictwa przemysłowego na stan wód, siedliska przyrodnicze, bioróżnorodność, a także na zdrowie konsumentów – od lat głosiła konieczność przeprowadzenia reformy unijnej Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Jej zasadniczym elementem miało być powstanie i finansowanie tzw. II filaru WPR, tj. wspieranie rozwoju obszarów wiejskich i ochrony środowiska. II filar miał sukcesywnie rosnąć, w miejsce redukowania I filaru, czyli systemów dotowania produkcji rolnej (rolnictwa przemysłowego) w UE.
Obecnie w polityce rolnej na lata 2014-20, przynajmniej w Polsce coś się jednak zmieniło. Mało kto spostrzegł, że co prawda nasi negocjatorzy przywieźli więcej środków z UE w stosunku do okresu 2007-13, jednak zwiększono pulę środków w I filarze, a niestety zmniejszono w II filarze (m.in. na programy rolnośrodowiskowe). Ma to już odbicie w planach Ministerstwa Rolnictwa, które prowadzą do znacznego pogorszenia warunków programów rolnośrodowiskowych dla rolników w nadchodzących latach. Programu, który – jak dalej pokażemy – był jednym z trzonów „zazielenienia polityki rolnej” w Polsce w ciągu ostatnich lat.

Jakie pozytywne działania zrealizowano w ramach II filaru w ostatnim dziesięcioleciu? Niewątpliwie rozwój i dofinansowanie II filaru umożliwiły wsparcie i realizację programów rolnośrodowiskowych, sanitację wsi, zalesianie gruntów rolnych, utrzymanie łąk i pastwisk w dobrej kulturze rolnej. Pakiety programów rolnośrodowiskowych dotyczyły wieloletniego wspierania finansowego rolnictwa ekologicznego, ochrony gleb i wód poprzez budowę buforów, pasów zadrzewień, stosowanie poplonów, ochronę cennych siedlisk łąkarskich oraz wybranych gatunków ptaków, rozwój rolnictwa ekstensywnego, a także ochrony starych odmian roślin i ras zwierząt. Dzięki wsparciu UE rolnicy uruchomili  programy rolnośrodowiskowe na kilkuset tysiącach hektarów. Po raz pierwszy „zazielenieliśmy  politykę rolną”, wpisując się w jej II  środowiskowy filar.

Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA wraz z Dolnośląską Fundacją Ekorozwoju  w latach 2007-2009,  korzystając ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska oraz Małych Grantów SGP/GEF, zrealizowały ciekawy projekt. Od wielu lat obserwowaliśmy w Europie zanikanie obszarów łąkowych. Nierozerwalnie związane z łąkami gatunki roślin, owadów i ptaków były zagrożone. Malały ich populacje, a niekiedy całkowicie wymierały wraz z likwidacją naturalnych siedlisk. Proces ten można było i należało powstrzymać lub przynajmniej ograniczyć jego zasięg. W tym duchu powstał projekt „Zieloni Kosynierzy – rewitalizacja łąk i pastwisk na terenie Dolnego Śląska”.
Ginące, cenne przyrodniczo łąki były często podzielone między wielu właścicieli. Zazwyczaj nie miały „opiekunów” chroniących bogactwo ich flory i fauny. Wilgotne i zarastające drzewami obszary nie stanowiły w oczach okolicznych mieszkańców większej wartości. Tymczasem takie właśnie podmokłe łąki są siedliskami wielu rzadkich gatunków roślin, owadów i ptaków. Tereny te trzeba chronić, gdyż zanikają w szybkim tempie.
Projekt „Zieloni Kosynierzy” pokazał, w jaki sposób można ocalić cenne przyrodniczo łąki i pastwiska. Rolnicy, którzy w jego efekcie przystąpili do realizacji programów rolnośrodowiskowych, przez najbliższe lata będą strażnikami przyrody. Ekolodzy w całym kraju mogą poszukiwać takich pomocników i sprzymierzeńców.
Wymiernym efektem projektu była rewitalizacja łąk i pastwisk o łącznej powierzchni 153,5 ha. W przedsięwzięciu tym nie mniej ważne było popularyzowanie wiedzy przyrodniczej i zachęcanie do korzystania z programów rolnośrodowiskowych.

Podobne projekty korzystające z programów rolnośrodowiskowych realizowały również w minionych latach inne organizacje ekologiczne m.in. Federacja Zielonych GAJA ze Szczecina, Centrum Ochrony Mokradeł, Społeczny Instytut Ekologiczny z Warszawy czy Klub Przyrodników ze Świebodzina.
Stowarzyszenie EKO-UNIA zachęcone dobrymi efektami „Zielonych Kosynierów”  wystartowało z powodzeniem  w konkursie na duży projekt  ochrony siedlisk i motyli. Został on wsparty środkami z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska łącznie sumą ok. 3,4 mln zł. Program był realizowany w latach 2011-14. Jego celem było wsparcie trwałego zachowania siedlisk i rozwoju populacji motyli chronionych dyrektywami UE na obszarze południowo- zachodniej Polski. Projekt koncentrował się na 5 gatunkach motyli opisanych w załączniku Dyrektywy Siedliskowej: przeplatce aurinii, czerwończyku fioletku, nieparku, modraszku telejusie i nausitusie.

Przeprowadziliśmy następujące prace:

  • przywrócenie łąk i pastwisk na 950 ha, w większości na obszarach Natura 2000, do ekstensywnej gospodarki rolnej nakierowanej na ochronę gatunków motyli
  • przeprowadzenie akcji informacyjnej i edukacyjnej związanej z tematyką projektu, skierowanej  w szczególności do rolników i mieszkańców gmin obejmujących obszary Natura 2000
  • udzielenie pomocy w zapewnieniu trwałych źródeł finansowania ochrony łąk z programów rolnośrodowiskowych
  • wsparcie działań rolników poprzez zakup ze środków projektu sprzętu specjalistycznego (traktor, kosiarki, belownice) przystosowanego do pracy w warunkach łąk wilgotnych, a także do wysokiego koszenia łąk powyżej15 cm
  • przeprowadzenie inwentaryzacji przyrodniczej oraz monitoringu działań ochronnych we współpracy z naukowcami

Podczas projektu wyprodukowaliśmy także 5 filmów o motylach oraz kilkanaście wydań informatora pod nazwą „Motylaty”. Więcej informacji  można znaleźć na stronie: www.motyle.natura2000.pl

Programy rolnośrodowiskowe, mające zaledwie 10-letnią tradycję w Polsce, przyczyniły się do realizacji nowych, ciekawych działań, które łączyły konieczność ochrony przyrody z utrzymaniem ekstensywnej gospodarki rolnej. Olbrzymie znaczenie miała tutaj zachęta finansowa dla rolników w postaci dopłat rolnośrodowiskowych, stabilizujących sytuację ekonomiczną gospodarstw w dłuższych, 5-letnich okresach.  W ocenie  mojej i innych organizacji ekologicznych działało to dobrze, stanowiło szansę na wzrost przyjaznych przyrodzie działań  na wsi. Dlatego ostatnie propozycje Ministerstwa Rolnictwa redukujące w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich zakres programów rolnośrodowiskowych oraz ograniczające ich fundusze, mogą budzić niepokój. Wydają się  być zarówno sprzeczne z kierunkami reformy WPR, jak i psujące sprawdzone działania harmonizujące rolnictwo z ochroną środowiska.

Radosław Gawlik
Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA
Partia Zieloni
 

Przyroda

Pod takim tytułem odbyła się międzynarodowa konferencja w Brukseli dotycząca sytuacji europejskich ekosystemów leśnych, ich zagrożeń i potencjału.
Sadzić można nie tylko lasy, lecz także jadalne leśne ogrody! Poza funkcjami przyrodniczymi, ogrody stanowią dostęp do żywności i lekarstw (...)
W ciągu mijających 10 lat od naszego wejścia do UE wiele wydarzyło się w sferze proekologicznego budowania wsi i kształtowania (...)
W dokumencie, który jest częścią Strategii Rozwoju Transportu do 2020 roku, z listy najważniejszych projektów zniknął III etap prac modernizacyjnych (...)
 Odra została uregulowana i skanalizowana między Wrocławiem a Gliwicami jeszcze przed  II wojną światową. Jednak „lobby wiślane” nie chce uczyć (...)
Prace hydrotechniczne prowadzone na polskich rzekach powinny zostać skontrolowane przez Najwyższą Izbę Kontroli.
Moda to psychiczna potrzeba naśladowania innych, aby się z nimi identyfikować. Przeważnie dotyczy ubioru, ale także światopoglądu czy sposobu postępowania, (...)
Jeden z największych ptaków na planecie znajduje się obecnie na skraju wyginięcia według Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych.
Platforma wiertnicza Deepwater Horizon należąca do koncernu British Petroleum zapaliła się 20 kwietnia na skutek eksplozji. W tym czasie na (...)
więcej
Niemcy - 1 września wybory w odkrywkowych landach
Hanna Schudy: Wkrótce ważne wybory w Niemczech. Polityka migracyjna oraz polityka klimatyczna to punkty zapalne kampanii wyborczej w (...)
Pismo do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w (...)
Henkel udostępnia innowacyjne narzędzie do projektowania opakowań przyjaznych (...)
Clean River Project
Wielka Zielona Ściana
Newsletter /Obserwator TEPP /lipiec 2019
500 km edukacji ekologicznej z siodełka
We Can't Undo This
Dahr Jamail (tłum. Anna Dzierzgowska) Stoję na szczycie Rush Hill na odległej wyspie St. Paul na Alasce. Choć (...)
Robi się naprawdę gorąco
Dokąd płyną miliony ze spółek Skarbu Państwa?
Strzeżcie się, czarownice wracają
Politycy to gorszy sort ludzkości?
Jak wygrać z cyfrową oligarchią