tylko jedna ziemia

Napisz do nas napisz do nas


Budowanie scenariuszy przyszłości

Wstęp

Uczymy dzieci i młodzież, nie wiedząc dokładnie jak będzie wyglądał świat, kiedy wejdą one w wiek dorosłości. Jakie umiejętności, wiedza, postawy będą im wówczas potrzebne? Próba stworzenia scenariusza przyszłości świata, czyli konstruowanie odpowiedzi na pytanie: "Jak będzie wyglądać życie na naszej planecie za 10, 15, czy 25 lat?", może nam pomóc w wyborze odpowiedniej strategii nauczania, i nie tylko nauczania. Takie scenariusze są z natury rzeczy opowiadaniami, specyficznie skonstruowanymi historyjkami na temat przyszłości. Każda z nich przedstawia, określoną, całkiem prawdopodobną postać świata, w którym być może będziemy któregoś dnia żyć i pracować.

Celem budowania scenariuszy nie jest precyzyjne przewidywanie przyszłych wydarzeń, ale raczej uświadomienie sobie trendów, które mogą pchnąć przyszłość świata w określonych kierunkach.

Rozpoczynamy od wybrania istotnej kwestii. Można mnożyć opowieści na temat przyszłości, ale skupmy się na tych, które maja dla nas znaczenie: na przykład jak będą wyglądały szkoły i proces uczenia za 15 lat?, za 25 lat?

Następnie wybieramy dwa trendy, dwie niewiadome, które chcemy poddać analizie. Na przykład: rozwój technologii, może być zahamowany lub bardzo dynamiczny, inny przykład może dotyczyć zaludnienia, jego stabilizacji czy gwałtownego wzrostu. Nie znamy kierunku, w jakim będą te trendy się rozwijać, dlatego przedstawiamy je w postaci osi od minimum do maksimum. Jeden z trendów jest osią x, drugi osią y. W czterech istniejących kwadrantach wpisujemy cztery możliwe scenariusze wydarzeń, wybierając dla nich odpowiednie tytuły.

(wg Lawrence Wilkinson: "How to build scenarios")

Przykład:

Wyobraźmy sobie wykres z dwiema niewiadomymi, przedstawiającymi trendy, które maja wpływ na przyszłość świata:

  • oś X - świadomość ludzi - z zakresem od niskiej świadomości , nastawionej na zaspokajanie własnych materialnych potrzeb "mieć" (minimum) do wysokiej świadomości społecznej - "być" (maksimum);
  • oś Y - trudna do przewidzenia częstotliwość występowania kataklizmów, klęsk żywiołowych, które mogłyby dotknąć świat i naszą cywilizację. Ta druga niewiadoma rozciąga się od dużej częstotliwości tragicznych kataklizmów (maksimum) do czasów spokojnych, pozbawionych niemal dramatycznych wstrząsów (minimum).

Między tymi 2 niewiadomymi i ich ekstremami zachodzą zależności. Opisując sytuacje, które sobie wyobrażamy w czterech obszarach na przecięciu się osi, możemy stworzyć cztery krótkie scenariusze /opowiadania/, nadać im tytuły i umieścić w poszczególnych polach. Dodatkowo dodajemy interesującą nas kwestię np. jakie będą szkoły za 15, 25 lat w świecie, który będzie rozwijał się według każdego z zaproponowanych scenariuszy.

Te opowiadania mogą być bardzo krótkie i zwięzłe, ale równie dobrze mogą to być długie i szczegółowe scenariusze przyszłości. Mogą być zabawne, mogą być poważne i refleksyjne. Najważniejsze, że pobudzają wyobraźnię, zmuszają do myślenia o przyszłości, na której kształt nasze dzisiejsze działania mogą mieć wpływ.

Szczególnym rodzajem budowania scenariuszy przyszłości jest biblijna przypowieść o siewcy (Mt, 13,3-8). Wyobraźmy sobie, co dzieje się z garścią cennych ziaren w czterech różnych sytuacjach:

  • upadają na drogę, gdzie zachłanne ptaki natychmiast je zjadają i zostają na zawsze utracone (Scenariusz Sodoma - gdzie zarówno trudna sytuacja zewnętrzna, jak i niska świadomość ludzi nie pozwalają nawet na wykiełkowanie nasion),
  • upadają na skaliste podłoże, gdzie co prawda kiełkują, ale wkrótce na skutek nadmiaru słońca i niedoboru wody, obumierają (Scenariusz Eden dla egoistów - nie ma się komu troszczyć o wartościowe ziarna),
  • upadają między krzewy, zaczynają wzrastać, ale wkrótce inne krzewy i rośliny zaczynają je zagłuszać (Scenariusz Nowa Arka, przyszłość ziaren może być tu bardziej optymistyczna niż w oryginale: świadomi ludzie mimo zagrożeń, starają się wyplewić zagrażające zielsko i cenne nasiona przetrwają, choć przyniosą skromny plon),
  • upadają na urodzajną glebę i przyniosą plon stokrotny (scenariusz Eden dla świata - zarówno stabilna sytuacja zewnętrzna jak i wysoka świadomość ludzi pozwalają pięknie rozwinąć się roślinom i zapewnią dobry plon).