Wakacje z klimatem

Najpierw musimy je zaplanować. Zamiast kupować bilet lotniczy na drugi koniec świata, spójrzmy zatem na mapę Polski i wybierzmy coś swojskiego. Jak mówi przysłowie: „Cudze chwalicie, swojego nie znacie”. Warto pamiętać, że jednym z największych źródeł emisji dwutlenku węgla - mordercy klimatu - w transporcie są samoloty. Wybierzmy więc jakiś bezemisyjny środek transportu. Może rower? No dobrze, jeżeli pokonanie kilkudziesięciu (set) kilometrów rowerem jest dla nas zbyt przerażające, pozostaje pociąg, ewentualnie autobus (też w miarę ekologiczny), w najgorszym wypadku samochód. Tu też możemy być eko. Przede wszystkim „noga z gazu” - spokojna jazda to większe bezpieczeństwo i mniejsze zużycie paliwa, a w konsekwencji mniej zanieczyszczeń w powietrzu i więcej pieniędzy w portfelu. Aby obniżyć zużycie paliwa, trzeba też pamiętać o dobrze napompowanych kołach, płynnej jeździe, zamkniętych oknach, no i zdjęciu (jeśli się da) bagaży z dachu. Acha, jeśli Ty i sąsiad jedziecie w jednym kierunku, np. do Giżycka, a któryś z Was ma w samochodzie wolne miejsce - pojedźcie razem, jednym samochodem. Wyprodukowanie samochodu to emisja blisko 5 ton CO2, nie mówiąc już o jego wykorzystywaniu - ograniczaj korzystanie z tego środka transportu.

Dobrze, już zdecydowaliśmy, że tym razem jedziemy na rowerową wyprawę, np. do Doliny Baryczy a nie fruniemy na Malediwy. Postanowiliśmy, że pojedziemy pociągiem, np. do Wrocławia, a stamtąd rowerami do stolicy Doliny - Milicza. Cała wyprawa zajmie nam 10 dni. No właśnie, opuszczamy nasz dom na szmat czasu. Warto zatem zrobić kilka rzeczy, dzięki którym puste mieszkanie nie będzie nadaremnie zużywało energii podczas naszej nieobecności. Powyłączajmy wszystkie urządzania, ale także ich tryby czuwania tzw stand by’ie. Uwaga! Kiedyś zapomniałem, że lodówka też jest na prąd i o mało co nie zalałoby mi mieszkania. Przed odłączeniem od prądu trzeba ją rozmrozić. To właśnie ona zużywa w domu najwięcej energii spośród innych elektrycznych i elektronicznych urządzeń! Nie zapomnijmy również zakręcić wodę, dobrze pozamykać okna, można je też zasłonić, no i podlać kwiatki. Pogadajcie z sąsiadami, aby od czasu do czasu rzucili okiem na mieszkanko. Pamiętajcie: „Strzeżonego Pan Bóg strzeże”. Poza tym, gdyby ktoś je podpalił i spłonęłoby, to za emisję CO2 nie wykupilibyście się Greenpeace już do końca życia.


Mamy zatem plan, mieszkanie zabezpieczone, bilet kolejowy w dwie strony kupiony, rower nasmarowany. Pora ruszyć w drogę. Przydałyby się jeszcze zakupy - z miejsca odradzam robienie zakupów na zapas. Po pierwsze, trzeba to wszystko nosić i wozić, po drugie, jedzenie się szybko psuje, a to niemoralne marnować je, kiedy miliard ludzi na świecie nie ma co jeść. W każdej wioseczce znajduje się jakiś mały sklepik - dajmy mu zarobić. Nastawmy się na robienie codziennych zakupów, oczywiście tylko z torbą wielokrotnego użytku. Zapewniam - nie zerwie się pod ciężarem świeżych pomidorów, pachnącego wiejskiego chleba i litrowego kefiru. Wybierajmy rzeczy zdrowe, świeże i ekologiczne, pytajmy o lokalne produkty, np. w Dolinie Baryczy zakochacie się w potrawach z karpia. Polecam zupę z karpia i karpia wędzonego - palce lizać. Zakup lokalnych rarytasów nie tylko dostarczy rozkoszy naszemu podniebieniu, ale i pomoże tym producentom, którzy produkują zdrową żywność - eko. Poza tym sprzedaż takiego produktu nie wymaga transportu, np. z Chin - sami rozumiecie, ile dwutlenku węgla trzeba wyemitować przy sprowadzaniu towarów z Chin, nie wspominając o nieludzkich warunkach pracy w państwie środka, o których też warto czasami pomyśleć, wybierając produkt Made in China. Robimy zatem zakupy. Generalnie warto stosować zasadę: „Kupuj mniej opakowań, będziesz miał mniej śmieci”. Prosty przykład, zamiast napoju w butelce plastikowej, wybierz ten w szklanej i zwrotnej. Proste, nie?


Po zakupach dobrze byłoby coś upichcić. Przykrywaj garnek podczas gotowania, a na kawę czy herbatę gotuj tylko tyle wody, ile potrzebujesz, a ograniczysz emisję dwutlenku węgla o blisko 25 kg rocznie. Gdyby wszyscy Europejczycy gotowali tyle wody, ile potrzebują, czyli średnio o 1 litr wody dziennie mniej, zaoszczędzona energia mogłaby zasilić jedną trzecią oświetlenia ulicznego w Europie.


Wakacje w tym roku zapowiadają się upalnie. Wiemy już, że najlepsza woda jest w butelce szklanej i zwrotnej. Po przejechaniu z Milicza do Żmigrodu marzysz o klimatyzowanym pomieszczeniu w luksusowym hotelu? Trochę umiaru człowieku. Lepiej usiądź w cieniu, możesz też śmiało wykąpać się w jeziorze (ale bez mydła i szamponu!). A później poszukaj urokliwego gospodarstwa ekologicznego, a tam weź krótki, orzeźwiający prysznic (zamiast długiej kąpieli w wannie). Aby zmniejszyć zużycie wody, można wziąć prysznic z córką lub synem gospodarza, wedle preferencji. Warto pamiętać, iż biorąc prysznic, zaoszczędzisz nawet do 100 litrów wody! Generalnie z wodą w te wakacje może być problem. Niestety, Polska należy do jednych z najbardziej ubogich w wodę państw Europy. Musimy zatem przestać lać. W zamian za miły prysznic, możesz u gospodarza zreperować cieknące krany. Gdyby tak zrobić we wszystkich naszych domach, zaoszczędzilibyśmy w skali kraju 560 640 hektolitrów wody oraz ograniczylibyśmy emisję CO2 o blisko 320 mln kg rocznie. Wyliczenie zostało oparte na założeniu, że kropla wody z kranu to 0,2 ml wody, a częstotliwość kapania wynosi 20 kropel na min. w 16 mln kranów (średnio dwa krany w gospodarstwie domowym). Cieknąca woda ma w założeniu temperaturę 37˚C. Aby obliczyć emisję CO2, zakłada się również, że woda jest uzdatniana i podgrzewana przy uwzględnieniu współczynnika energetycznego (energia pochodząca z naturalnego gazu z całkowitą emisją gazów cieplarnianych w wysokości 616 g/kWh).


Jeśli się już wymyliśmy, pamiętając o powyższych zaleceniach i przeliczeniach, pora wyprać skarpetki, gatki i podkoszulek po całodziennym pedałowaniu. Ostrożnie jednak z detergentami. Używaj wyłącznie środków biodegradowalnych. Czy wiesz, że jedna kropla detergentu dziennie mniej w każdym polskim biurze i domu to codziennie około 2.000 litrów detergentów mniej w naszych ściekach - a w konsekwencji - w naszych rzekach i Bałtyku? A jak w Bałtyku, to i w rybkach ochoczo zjadanych w smażalniach, a jak w rybkach, to i w naszych brzuszkach, a jak w brzuszkach to i mniej baniek puszczanych nosem. No właśnie, a kto lubi puszczać bańki nosem? Ja nie, a Ty?


Czym byłyby wakacje bez wspomnień, a wspomnienia bez zdjęć. Zamierzasz kupić aparat fotograficzny, który pomoże Ci utrwalić, jak np. lokalny lekarz wyjmuje z Twojego gardła ość karpia lub na puszczonej bańce nosem załamuje się światło i powstaje przecudnej urody tęcza? Zdecyduj się na urządzenie zasilane za pomocą akumulatorków, które po wyczerpaniu można ponownie naładować - ich stosowanie jest tańsze i do tego zmniejsza ilość trujących odpadów (kadm, rtęć)! Pamiętaj baterie są „be”!


Dolina Baryczy to tysiące hektarów stawów, rozlewisk i lasów. No właśnie - lasy. Czy wiecie, że to 25 proc. powierzchni Polski, to nasz skarb. Warto, abyśmy trochę więcej o nie dbali - szczególnie podczas wakacyjnych wypraw. Czy zdajemy sobie sprawę z tego, że las jest naszym przyjacielem i sprzymierzeńcem? Pochłania dwutlenek węgla, pyły i tłumi hałas (nawet ten wewnętrzny), jest naturalnym magazynem wilgoci, reguluje lokalny klimat. Nie mówiąc już o dostarczaniu drewna, owoców i roślin, grzybów i grzybków. Daje nam także tak potrzebny spokój, pozwala się odprężyć. Jak każdy z nas może dbać o las? W najprostszy sposób. Wystarczy nie śmiecić i zwracać uwagę innym śmiecącym - śmiecenie jest wykroczeniem i podlega karze grzywny nawet do 5 tys. zł. Musimy być ostrożni w lesie, szczególnie z ogniem, zatem zapomnijcie o dzikim rozpalaniu ognisk, naprawdę łatwo jest spowodować pożar. Żadnego łamania gałęzi, wyrywania konwalii, zakopywania śmieci, puszczania francuskiego rapu lub niemieckiego metalu na full.

Jedyne, co możecie pozostawić w lesie - a dotyczy to również morskich plaż, łąk, brzegów jezior i wszystkich innych miejsc - to ślady waszych bosych stóp. Oprócz, dobrego wrażenia oczywiście. W końcu mają to być wakacje z klimatem.

Takich wakacji życzy,

Dominik Dobrowolski
Fundacja Nasza Ziemia